Najpoznatije džamije u Bosni i Hercegovini: Simboli mira i razglednice bh. gradova

U Bosni i Hercegovini 7. maja je obilježen Dan džamija, koji simbolično podsjeća na rušenje ili oštećenje brojnih džamija i drugih vakufskih objekata tokom agresije na RBiH 1992. – 1995. godine, povezujući sudbinu bh. džamija sa žrtvama i sudbinom Bošnjaka.

Još jedan od razloga što se upravo na taj datum obilježava Dan džamija jeste što su 7. maja 1993. godine, u jeku agresije na RBiH, srpske vojne snage minirale i do temelja srušile Ferhad-pašinu džamiju u Banjoj Luci, iako je, 1950. godine, uvrštena na popis bosanskohercegovačke kulturne baštine, a time i zaštićena od devastiranja. A 23 godine nakon rušenja, 7. maja 2016., obnovljena Ferhadija je otvorena za vjernike. 

Džamija Ferhadija, koju je 1579. godine izgradio Ferhad-paša Sokolović, bosanski sandžak-beg koji je tada vladao sjevernom Bosnom, jedna je od najljepših džamija u svijetu. Kompleks Ferhadije čine džamija, avlija, mezarje, česma, okolni zid s kapijom i tri turbeta ispod kojih su mezari Ferhad-paše Sokolovića, njegove unuke Safi-kadune i njegovog zastavnika. 

Historijski spomenici

Dolaskom Osmanlija u Bosnu i Hercegovinu, sredinom 15. stoljeća, počela je i gradnja džamija u našim gradovima, najvažnijih islamskih, ali i uopće historijskih spomenika u našoj zemlji, koje svojom arhitekturom prikazuju i kulturu perioda u kojem su građene. Osmanlije su nakon osvajanja određenog mjesta, osnivale novi grad, gradeći prvo džamije oko kojih se potom širilo naselje. Danas ih je na prostoru naše zemlje više od 1.900, a svojom monumentalnošću, ljepotom i specifičnošću predstavljaju simbole mira i razglednice bosanskohercegovačkih gradova. 

Džamije su mjesta gdje se muslimani okupljaju radi obavljanja zajedničkog namaza, edukacije i drugih vjerskih manifestacija. Riječ džamija je arapskog porijekla i znači: sastaviti, spojiti, sakupiti, (po)staviti zajedno, a sličnog značenja je i riječ džemat. 

Specifičnost arhitekture džamija čine okrugli centralni prostor nad kojim se uzdiže jedna ili više munara, s koje mujezin poziva vjernike na molitvu, potom harem, odnosno ograđeno dvorište sa šadrvanima za uzimanje abdesta, u kojem se često nalaze i turbeta s mezarima vakifa i istaknutih muslimana. 

Pod džamije prekriven je ćilimima, a na zidu nasuprot glavnom ulazu smješten je mihrab, ukrašena udubina u zidu okrenuta u smjeru Meke, pred kojom uči imam. U blizini mihraba nalazi se mimber, povišeno mjesto za hutbe, izrađeno od izrezbarenog drveta ili kamena. Strop džamije ukrašen je arapskim ornamentima izvedenim u mozaiku, s kojeg visi veliki, uglavnom kristalni luster. Najstarije bosanskohercegovačke džamije izgrađene su u 15., a najljepše u 16. stoljeću. Ovi grandiozni i dostojanstveni spomenici kulture stoljećima odolijevaju zubu vremena, očaravajući svojom ljepotom i ispunjavajući mirom svakog posjetitelja

Turhan Emin-begova u Ustikolini

Prva džamija u Bosni i Hercegovini izgrađena je u Ustikolini 1448/1449. godine. Džamija se nalazi u centru Ustikoline, gradića 25 kilometara udaljenog od Goražda. Prema narodnom predanju, zadužbina je Turhan Emin-bega, vojskovođe osmanskog sultana Murata II. Ovu džamiju spomenuo je u svom putopisu čuveni turski putopisac Evlija Čelebi, koji je boravio u našim krajevima 1664. godine. Početkom Drugog svjetskog rata, 1941. godine, Turhan Emin-begova džamija bila je spaljena. Obnovljena je 1956. godine, s gotovo svim vjerodostojnim osobinama, te stavljena pod zaštitu države. U aprilu 1992. godine, džamiju su srušile srpske snage, ali je ponovo obnovljena, te otvorena za vjernike u julu 2007. godine. Sada je ova džamija poznata i po najvišoj munari na Balkanu, visokoj gotovo 60 metara. 

Džebarska u Živinicama. Tuzlanski.ba

Džebarska u Živinicama

Na području Džebara u općini Živinice smještena je najstarija džamija u Tuzlanskom kantonu, Džebarska džamija, izgrađena 1463. godine, u vrijeme sultana Mehmeda II Fatiha. Ova džamija je posebna i po tome što je više od 10 hiljada vjernika posjeti svake prve subote u avgustu, vjerujući da, ako u Džebarskoj džamiji klanjaju tri džuma-namaza ili posjete tri uzastopna mevluda, to ima vrijednost kao da su obavili hadž.

Kušlat džamija

Mala džamija na litici iznad magistralnog puta koji spaja Sarajevo i Zvornik, nalazi se unutar Stare utvrde Kušlat i stoljećima skreće pažnju znatiželjnih putnika namjernika. Izgradili su je osmanski vojnici između 1460. i 1480., te je bila poznata kao vojna džamija. Do Kušlat džamije može se doći samo pješice, a u prošlosti je bila popularno mjesto, i to ne samo za vjernike. Postoje dva predanja o njenom imenu, prema jednom je ime dobila po bosanskoj plemićkoj porodici Kuršlatovića, a prema drugom po ptičijem gnijezdu.

Čaršijska u Srebrenici

Čaršijska džamija je prva gradska džamija u Srebrenici. Vrijeme njene izgradnje zapisao je putopisac Evlije Čelebi: “Glavna je Bajezid Velijina džamija. To je jednostavna bogomolja u starom stilu s jednom munarom, a pokrivena je ćeramitom”. Prema tome, izgrađena je između 1481. i 1512. godine, u vrijeme kad je Osmanskim Carstvom vladao sultan Bajezid II, odnosno Bajezid Velija, kako ga naziva Evlija Čelebi. 

Sultan Ahmedova. Zenicainfo.ba

Sultan Ahmedova 

Najstariji dokument o Sultan Ahmedovoj džamiji u Zenici napisan je na jednoj kamenoj ploči, pronađenoj u podnožju munare ove, kako je još nazivaju Čaršijske džamije: “Datum obnove Čaršijske džamije je u godini 912. h. g.” (1506/1507.). Godine 1697., u vrijeme kad je Eugen Savojski rušio i palio bosanskohercegovačke gradove, džamija je bila srušena, ali je na njenim temeljima sultan Ahmed, 1720. godine, sagradio novu, koja danas nosi njegovo ime, a proglašena je nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Atik u Bijeljini

Atik džamija u Bijeljini (Stara džamija, Carska džamija ili Sultana Sulejmana Veličanstvenog) sagrađena je između 1520. i 1566. godine. Po okončanju tursko-austrijskog rata, 1718. godine, austrijska vlast ju je pretvorila u katoličku crkvu. Nakon Beogradskog mira, potpisanog 1739. godine, kojim je Bijeljina ponovo pripala Osmanskom Carstvu, džamija je obnovljena i sagrađena joj je drvena munara. Atik džamija proglašena je nacionalnim spomenikom BiH.

Aladža u Foči

Aladžu ili Šarenu džamiju izgradio je 1549. godine neimar Hasan Nezir, bliski saradnik najpoznatijeg osmanskoh dvorskog arhitekte Mimara Sinana, pa se po njemu naziva još i Džamija Hasana Nezira. Ovo je prva džamija u BiH sagrađena u klasičnom osmanskom stilu, te su sve kasnije džamije građene po uzoru na Aladžu. Aladža je uvrštena na liste kulturne baštine Bosne i Hercegovine i spomenika svjetske baštine UNESCO-a. Osmog avgusta 1992. godine VRS je minirala i potpuno uništila kompleks Aladža džamije u Foči. Nakon 27 godina Aladža je obnovljena i otvorena 4. maja 2019.

Behram-begova. Tuzlanski.ba

Behram-begova 

Prema najstarijim izvorima, Behram-begova ili Šarena džamija u Tuzli podignuta je nešto poslije 1553. godine, vjerovatno za potrebe osmanske vojske. Još se naziva Časna i Atik (Stara) džamija. Kako se naziv džamije mijenjao, tako se i mahala oko nje nazivala prvo Džamijska, potom Časna, pa Atik. U 17. stoljeću džamiju je obnovio Behram-beg pa od tada nosi ime po njemu – Behram-begova. Prvobitno

sazidana džamija je nestala u velikom požaru koji je zadesio Tuzlu 1871. godine, ali je 1888. godine na njenim temeljima sagrađena nova. 

Karađoz-begova u Mostaru

Najveća džamija u Mostaru i jedna od najljepših hercegovačkih sagrađena je 1557. prema nacrtima osmanskog arhitekte Mimara Sinana, a zadužbina je najvećeg vakifa Mostara i Hercegovine Mehmed-bega Karađoza, brata osmanskog vezira Rustem-paše Opukovića. Uz džamiju je Mehmed-beg izgradio 

i medresu. Na džamiji je nekoliko natpisa, od koji se naročito ističu dva: prvi, koji je lijevo od ulaza u džamiju: „Ko vjeruje u Allahovo određenje, bit će spašen od tuge“ i drugi, koji se nalazi desno: „Sat pravde bolji je od 70 godina ibadeta“.

Hadži Alijina u Počitelju

Džamiju u centru Počitelja sagradio je hadži Alija Mujezinović, sin Musa-agin 1562/63., pa se po njemu naziva Hadži Alijina džamija. U 17. stoljeću džamiju je obnovio Šišman Ibrahim-paša, te od tada u narodu nosi naziv Šišman Ibrahim-pašina džamija. Uz Hadži Alijinu džamiju, zbog tvrdog tla, nema mezarja, kao što je uobičajeno kod ostalih džamija u Bosni i Hercegovini, ali u džamijskoj avliji pored munare raste veliki čempres, za koji se tvrdi da je stariji od same džamije, te donesen čak iz Libana. 

Gradska u Bosanskoj Otoci

Prelijepa džamija na otočiću rijeke Une, u Bosanskoj Otoci, jedina je džamija u Evropi koja se nalazi na takvom specifičnom mjestu, a sagrađena je 1565. godine. Do džamije se jedino može doći mostom. Gradska džamija u Bosanskoj Otoci je poseban zaštitni znak tog grada, a prema mišljenju mnogih, ovo je najljepša džamija u Evropi.

Dukatareva u Livnu

Dukatareva džamija u Livnu službeno se zove po Hadži Ahmetu Dukataru, a njeno drugo ime je Glavica džamija, koje je dobila jer se nalazi na prirodnoj glavici čije se tri strane spuštaju prema rijeci Bistrici. Izgrađena je između 1562. i 1574. godine. Evlija Čelebi Dukatarevu džamiju spominje u svom putopisu 1660. godine kao staru, tvrdo zidanu, potkupolnu džamiju koja se nalazi blizu čaršije. Nad njenim vratima našao je kronogram: “Kad ova džamija milošću Allahovom bijaše pri dovršenju, tajanstveni glas reč joj kronostih: Divna li je kuća pobožnih ljudi. Godina 996.”

Fethija u Bihaću

Bihaćka džamija Fethija najstarija je gotička građevina u našoj zemlji. Sagrađena je 1266. godine kao crkva svetog Ante Padovanskog. Osmanska vojska, koju je predvodio segedinski sandžak-beg Hasan-paša Predojević, zauzela je Bihać 1592. godine, kada crkva postaje džamija. U podnožju munare Fethija džamije, u kamenoj ploči, isklesan je natpis: “Za blagorodne vladavine prvaka svijetle otomanske porodice, zaštitnika vjere, uzdržavatelja gradova, našeg gospodina sultana Abdul-Aziz-hana, sagrađena je ova munara, kojoj primjera nema i obnovljena časna džamija”. 

Careva džamija u Sarajevu. Sarajevo.ba

Careva džamija u Sarajevu

Jedna od najstarijih džamija u Bosni i Hercegovini je sarajevska Careva džamija, izgrađena

1457., kao zadužbina Isa-bega Ishakovića, tadašnjeg bosanskog sandžak-bega i osnivača Sarajeva, a posvetio ju je sultanu Mehmedu II Fatihu, po kojem je i dobila ime Careva. U njenom haremu, prema pretpostavkama mnogih historičara, nalazi se mezar Isa-bega Ishakovića.

Gazi Husrev-begova

Među najznačajnije džamije i sakralne objekte u Bosni i Hercegovini svrstana je Gazi Husrev-begova džamija u Sarajevu, u narodu poznatija kao Begova. Izgradio ju je 1530. godine mimar Ajem Esir Ali, Perzijanac iz Tabrisa, koji je tada bio glavni arhitekt Osmanskog Carstva. Njen vakif je Gazi Husrev-beg, bosanski sandžak-beg od 1521. do 1541., koji je sav svoj život posvetio izgradnji i urbanizaciji Sarajeva, te je, osim džamije, izgradio i brojne druge sarajevske objekte. Gazi Husrev-begova džamija je prva džamija u svijetu koja je dobila električno osvjetljenje, 1898. godine.

Ali-pašina u Sarajevu

Budimski beglerbeg i bosanski sandžak-beg Hadim Ali-paša testamentom je zavještao da se trećina imetka iz njegovog vakufa upotrijebi za izgradnju džamije uz njegov mezar. Nakon Ali-pašine smrti, 1558., džamija je izgrađena i otvorena za vjernike 1561. godine. Njena specifičnost je što nije izgrađena u tadašnjem centru grada, kako je bilo uobičajeno u gradnji džamija, nego na, u to vrijeme, periferiji Sarajeva.