EU se vraća proširenju, ali da li Bosna i Hercegovina ide naprijed?

Novo proširenje Evropske unije zato za Bosnu i Hercegovinu predstavlja mnogo više od same mogućnosti članstva

Novo proširenje Evropske unije ponovo je otvorilo pitanje budućnosti Zapadnog Balkana, ali i mjesta Bosne i Hercegovine unutar evropskog političkog prostora. Dok se prije samo nekoliko godina govorilo o “zamoru od proširenja”, danas se, pod pritiskom rata u Ukrajini, sigurnosnih izazova i geopolitičkih rivalstava, Evropska unija ponovo okreće politici integracije novih članica. U tom procesu Crna Gora i Albanija su trenutno predvodnici, sa jasnim ambicijama da članstvo ostvare između 2028. i 2030. godine, dok Bosna i Hercegovina ostaje u grupi zemalja koje formalno napreduju, ali suštinski još uvijek stoje između političkih blokada i sporih reformi.

Ko je danas najbliži članstvu u Evropskoj uniji?

Crna Gora je danas najbliža članstvu nakon što je otvorila sva pregovaračka poglavlja, dok Albanija ubrzano napreduje kroz pregovaračke klastere i postaje primjer kako politička odlučnost može ubrzati evropski put čak i u društvima koja imaju vlastite unutrašnje izazove. Srbija i Sjeverna Makedonija suočavaju se sa drugačijim političkim i bilateralnim problemima i zato puno više zaostaju, dok je naša država tek 2024. godine službeno otvorila pregovore o pristupanju, a na više pristupnih tačaka radi od država koje su puno prije nje otvorile pristupni proces. No iako je to historijski korak i zemlja je uspjela dosta stvari uraditi u periodu pred i odmah poslije pristupanje u pregovarački proces, sve to samo po sebi ne garantuje dugoročan napredak. Evropska komisija i dalje jasno upozorava da zemlja mora provesti ozbiljne pravne, institucionalne i ekonomske reforme ukoliko želi zadržati kredibilitet kandidata za članstvo.

To najbolje pokazuje i posljednje upozorenje šefa Delegacije EU u Bosni i Hercegovini Luigi Soreca, koji je domaće vlasti prošli mjesec upozorio da zakoni vezani za Južnu interkonekciju i energetski sektor moraju biti usklađeni sa evropskim pravilima i obavezama iz Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju. Problem neusklađenog zakonodavstva oko državnog zakona o gasu nije samo tehničko pitanje energetike, već pokazatelj koliko Bosna i Hercegovina često evropske integracije i dalje posmatra deklarativno, a ne kao proces duboke transformacije države. Evropska unija više ne šalje samo političke poruke podrške, već traži konkretne rezultate, funkcionalne institucije i sposobnost države da govori jednim glasom kada su u pitanju strateški interesi.

Problem Bosne i Hercegovine nije samo članstvo u EU

Međutim, najveća greška Bosne i Hercegovine bila bi da evropski put nastavi posmatrati isključivo kao čekanje da neko drugi jednog dana “otvori vrata”. Nijedna država nije postala privlačna Evropskoj uniji samo zato što je geografski dio Evrope ili zato što je formalno ispunjavala birokratske uslove. Hrvatska nije ušla u EU samo zbog pripadnosti većinskom kršćanskom evropskom prostoru, niti Crna Gora danas napreduje u pristupanju zato što nema političke probleme. Ono što ih razlikuje jeste postojanje relativno jasnog državnog konsenzusa o strateškom pravcu zemlje, ali i sposobnost da se predstave kao politički i ekonomski stabilni partneri vrijedni ulaganja i saradnje. Albanija dodatno pokazuje da multikulturalnost i religijski pluralizam nisu prepreka evropskim integracijama, čak ni u vremenu jačanja evropske desnice i identitetskih politika unutar same Unije.

Bosna i Hercegovina zato mora prestati evropske integracije doživljavati samo kao vanjskopolitički cilj i početi ih pretvarati u unutrašnji proces izgradnje ozbiljne države. Zemlja koja postaje funkcionalnija, sigurnija za investicije, privlačnija za turizam i otvorenija prema međunarodnim partnerstvima automatski postaje i relevantnija Evropskoj uniji. Istovremeno, BiH mora mnogo ozbiljnije graditi diplomatske odnose i dugoročna savezništva unutar Evrope. Podrška pojedinih stranaka ili političkih lidera ljevice, desnog i lijevog centra nije isto što i trajna podrška države. U trenucima kada Evropom jačaju ekstremne desničarske i euroskeptične opcije, Bosna i Hercegovina ne može sebi dopustiti luksuz pasivne diplomatije i stalnog oslanjanja na pretpostavku da će joj međunarodna podrška uvijek biti garantovana.

Novo proširenje Evropske unije zato za Bosnu i Hercegovinu predstavlja mnogo više od same mogućnosti članstva. Ono je test političke zrelosti države i pitanje da li zemlja konačno može izaći iz začaranog kruga čekanja, blokada i kratkoročnih interesa. Evropska unija možda jeste otvorila nova vrata proširenju, ali kroz njih neće ući države koje samo čekaju ‘poziv’. Ući će one koje uspiju uvjeriti EU da mogu biti stabilni, korisni i ozbiljni partneri. Upravo u tome leži naš najveći izazov, ali i najveća prilika.