NASA otkrila američku tajnu iz Hladnog rata

NASA-ini radari na Grenlandu otkrili su jednu od najzanimljivijih skrivenih struktura iz perioda Hladnog rata – američku vojnu bazu Camp Century, zakopanu oko 30 metara ispod ledenog pokrivača. Otkriće je došlo slučajno tokom istraživanja ledenog dna i ponovo otvorilo pitanje koliko još tajni leži ispod arktičkog leda.

Baza je locirana pomoću radarskog sistema UAVSAR, koji može “vidjeti” kroz led i prepoznati strukture ispod površine. Naučnici NASA-e, među kojima su Čed Grin (Chad Green) i Aleks Gardner (Alex Gardner) iz JPL laboratorije, uočili su neobične geometrijske oblike koji odgovaraju nekadašnjem vojnom kompleksu.

“Grad ispod leda”

Kamp Century, poznat i kao “grad ispod leda”, izgrađen je krajem pedesetih i početkom šezdesetih godina u strogoj tajnosti. Kompleks je imao mrežu tunela dugu skoro tri kilometra i bio je zamišljen kao dio šire američke vojne strategije na Arktiku.

Unutar baze nalazile su se stambene jedinice, laboratorije i tehnička infrastruktura, a napajanje je obezbjeđivao mali nuklearni reaktor PM-2A, jedan od prvih te vrste. Ekstremni uslovi, sa temperaturama koje su padale i do minus 70 stepeni, učinili su održavanje baze izuzetno teškim.

– Tražili smo samo dno ledenog pokrivača, a onda se odjednom pojavio Kamp Century – izjavio je Aleks Gardner iz NASA JPL-a, opisujući trenutak kada je struktura prvi put identifikovana.

Projekat Iceworm i skrivena vojna ambicija

Iako je baza djelimično služila za naučna istraživanja, njen pravi značaj bio je povezan s tajnim vojnim planom poznatim kao Projekat Iceworm. Plan je predviđao izgradnju ogromne mreže podzemnih tunela u kojima bi bile smještene nuklearne rakete.

Prema kasnije objavljenim dokumentima, ideja je uključivala stotine lansirnih pozicija i hiljade kilometara tunela ispod leda. Danska vlada u to vrijeme nije bila u potpunosti upoznata s razmjerama projekta.

Međutim, plan nikada nije ostvaren. Led se stalno pomjerao, deformisao konstrukcije i učinio održavanje baze gotovo nemogućim. Kamp Century je konačno napušten 1967. godine.

Naslijeđe koje i dalje ostaje pod ledom

Iako je nuklearni reaktor uklonjen, ispod leda je ostala značajna količina radioaktivnog otpada, procijenjena na više od 178.000 litara. To danas otvara novo pitanje koje zabrinjava naučnike.

Zbog klimatskih promjena, ledeni pokrivač Grenlanda se postepeno topi, a procjene ukazuju da bi područje oko bivše baze moglo početi da se otkriva već oko 2090. godine.

Kako upozorava klimatolog Vilijam Kolgan (William Colgan), ono što je nekada smatrano zauvijek zakopanim više nije sigurno. Klimatske promjene mijenjaju pravila i ono što je decenijama bilo izolovano ispod leda moglo bi ponovo postati dostupno.