U Srebrenici i Sarajevu poruke: Genocid ne smije biti relativiziran ni zaboravljen

Međunarodna naučna konferencija “Srebrenica 1995: Kulminacija genocida i agresije na Republiku Bosnu i Hercegovinu”, u organizaciji Univerziteta u Sarajevu – Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava i Bošnjačkog instituta – Fondacije Adila Zulfikarpašića, završena je posjetom Memorijalnom centru Potočari.

Konferencija je održana 3. i 4. jula 2026. godine u Sarajevu i Srebrenici, a njenu organizaciju podržali su Vlada Kantona Sarajevo i Skupština Kantona Sarajevo.

Konferencija je otvorena u Sarajevu, u Bošnjačkom institutu – Fondaciji Adila Zulfikarpašića. U ime predsjedavajućeg Predsjedništva Bosne i Hercegovine dr. sc. Denisa Bećirovića, konferenciju je otvorio njegov savjetnik i šef Kabineta dr. Alija Kožljak, a prisutnima su se obratili i mr. Amina Rizvanbegović Džuvić, direktorica Bošnjačkog instituta – Fondacije Adila Zulfikarpašića, prof. dr. Tarik Zaimović, rektor Univerziteta u Sarajevu, mr. Elvedin Okerić, predsjedavajući Skupštine Kantona Sarajevo, i dr. sc. Muamer Džananović, direktor Univerziteta u Sarajevu – Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava.

Otvaranju konferencije prisustvovali su brojni predstavnici akademske zajednice, predstavnici udruženja žrtava, predstavnici izvršne i zakonodavne vlasti u Bosni i Hercegovini svih nivoa, Nj. E. ambasadorice i ambasadori više zemalja, studenti, , kao i drugi gosti iz javnog, kulturnog, naučnog i društvenog života Bosne i Hercegovine.

S otvaranja konferencije poslane su jasne poruke da se genocid u Srebrenici ne može posmatrati kao izoliran događaj, nego kao završna tačka dugotrajnog političkog, vojnog, institucionalnog i ideološkog procesa. Istaknuto je da je upravo to jedna od osnovnih poruka ove konferencije, koja Srebrenicu sagledava u širem kontekstu agresije na Republiku Bosnu i Hercegovinu, sistematskih zločina, progona, dehumanizacije, institucionalnog planiranja i kasnijeg negiranja.

Posebno je naglašeno da nauka ne može biti zamijenjena propagandom, te da presude, dokumenti, arhivi, svjedočenja, materijalni dokazi i naučnoistraživački rad ne mogu biti poništeni političkim porukama, bez obzira na njihovu učestalost ili organiziranost. Istaknuto je i da Srebrenica nije samo bosanskohercegovačka, nego evropska i svjetska tema, jer pokazuje posljedice neuspjeha međunarodnih mehanizama zaštite, izostanka političke volje i nastavka zločina kroz negiranje.

S konferencije je poručeno da se evropske i druge demokratske institucije moraju jasno distancirati od negatora genocida i politika koje negiranje proizvode, podržavaju ili toleriraju.

Tokom prvog dana konferencije, održanog u Sarajevu, realizirana su četiri tematska panela.

U okviru prvog panela “Genocid pred pravom, politikom i jezikom: Definicija, prevencija i odgovornost” izlagali su prof. dr. Shannon Fyfe s temom “Uzaludnost pojma ‘genocid’ u zaustavljanju genocida”, prof. dr. Alexander Greenawalt s temom “Borba za definisanje genocida”, prof. dr. Enis Omerović s temom “Trideset godina nakon Srebrenice: Izazovi međunarodnog prava u sprečavanju i kažnjavanju genocida”, prof. dr. Vedad Gurda s temom “Procesuiranje genocida i drugih ratnih zločina počinjenih u Bosni i Hercegovini između formalne istine i pravde”, prof. dr. James T. Campbell s temom “Šta je u imenu? ‘Ropstvo’, ‘genocid’ i ‘trauma’ u savremenoj američkoj politici”, te prof. dr. Maryam Jamshidi s temom “Cionizam, Gaza i dokazivanje genocidne namjere”.

U okviru drugog panela “Srebrenica nakon genocida: Obnova, sjećanje, međunarodni neuspjeh i ‘pravda’” izlagali su akademik prof. dr. Mirko Pejanović s temom “Srebrenica kao posebno razvojno područje: Politički, demografski i ekonomski aspekti postgenocidne obnove”, prof. dr. Hariz Halilovich s temom “Srebrenica između sjećanja i poricanja: Antropološke perspektive postgenocidnog društva”, dr. sc. Merisa Karović-Babić s temom “Ujedinjene nacije i neuspjeh zaštite civila: Primjer genocida u Srebrenici”, prof. dr. Ermin Kuka s temom “Neuspjeh međunarodnog mehanizma kolektivne sigurnosti kroz prizmu počinjenog genocida nad Bošnjacima u Srebrenici jula 1995. godine”, te dr. sc. Almir Grabovica s temom “Presude njemačkih sudova za zločine počinjene u Republici Bosni i Hercegovini”.

U okviru trećeg panela “Put ka genocidu u Srebrenici: Obrasci progona, masovnih zločina i uništenja u Bosni i Hercegovini 1992–1995” izlagali su prof. dr. Mujo Begić s temom “Prisilne deportacije kao sredstvo masovnih progona Bošnjaka – slučaj zaštićena zona UN-a Srebrenica i Bosanski Novi”, dr. sc. Zilha Mastalić Košuta s temom “Put ka genocidu u Srebrenici: Mehanizmi genocidne politike u istočnoj Bosni 1992–1995”, dr. sc. Elvedin Mulagić s temom “Činjenice o počinjenim ratnim zločinima nad Bošnjacima u Zvorniku kao indikator kontinuiteta genocida nad Bošnjacima donjeg Podrinja 1992–1995”, dr. sc. Jasmin Medić s temom “Realizacija drugog strateškog cilja Srpske republike Bosne i Hercegovine u dolini Sane: Analiza zločina u opštinama Prijedor, Sanski Most i Ključ”, te mr. Mersiha Jaskić s temom “Seksualno nasilje nad muškarcima: Rodna analiza slučajeva Tužilac protiv Tadića i Tužilac protiv Češića”.

U okviru četvrtog panela “Obrazovanje, negiranje genocida i otpor kroz istinu” izlagali su mr. Ben Gerstein s temom “Preventivni zakoni sjećanja: Studija slučaja Bosne i Hercegovine”, dr. sc. Hikmet Karčić s temom “Genocid u doba dezinformacija: Budući izazovi očuvanja istine o Srebrenici”, prof. dr. Sanela Bašić s temom “Etika sjećanja kao pedagogija mira: Obrazovanje o genocidu između istine, svjedočanstva i odgovornosti”, Edin Ikanović s temom “Memorijalni centar Srebrenica kao institucija sjećanja, istraživanja i obrazovanja”, te dr. sc. Sabahudin Šarić s temom “Hrabrost i otpornost Srebreničana kroz analizu uloga žena Srebrenice tokom i nakon agresije na Bosnu i Hercegovinu”.

Drugog dana konferencije učesnici su boravili u Potočarima i Srebrenici, gdje su posjetili lokacije masovnih stratišta u bosanskom Podrinju, Potočare i Memorijalni centar Srebrenica. Konferencija je zatvorena u Srebrenici, čime je simbolički potvrđena njena osnovna poruka: o genocidu u Srebrenici mora se govoriti na mjestu istine, sjećanja, naučnog istraživanja i trajne odgovornosti. 
Konferencija je još jednom potvrdila značaj interdisciplinarnog naučnog pristupa istraživanju genocida u Srebrenici, potrebu kontinuirane međunarodne akademske saradnje, kao i važnost institucionalnog suprotstavljanja negiranju genocida, historijskom revizionizmu i relativizaciji zločina.