Evropske zalihe dizela pale na najniži nivo u više od decenije

Evropsko tržište dizela suočava se s ozbiljnim izazovima u snabdijevanju, upozoravaju analitičari američke investicione banke Morgan Stanley. Situacija bi se u narednim mjesecima mogla dodatno pogoršati jer zalihe nastavljaju da se smanjuju.

Američka banka procjenjuje da bi evropske rezerve dizela do kraja 2026. godine mogle pasti na najniži nivo posljednjih godina.

Glavni problem više nije dostupnost sirove nafte na tržištu, već ograničeni kapaciteti rafinerija za njenu preradu u gorivo. Marže rafinerija u sjeverozapadnoj Evropi već su dosegle rekordne vrijednosti, dok rat između SAD-a i Irana, napadi na ruske rafinerije i trgovinska ograničenja dodatno otežavaju globalno snabdijevanje.

Dizel je od ključnog značaja za cestovni transport, poljoprivredu i industriju, zbog čega bi eventualna nestašica mogla izazvati rast cijena u cijelom lancu snabdijevanja. U Evropskoj uniji litar dizela već se prodaje za više od dva eura, a pojedini stručnjaci upozoravaju da bi cijena ponovo mogla premašiti i 2,5 eura po litru.

Najniže zalihe u posljednjih 11 godina

Morgan Stanley procjenjuje da će evropske zalihe početi kontinuirano padati od augusta te da bi u novembru mogle dosegnuti oko 300 miliona barela. To bi bio najniži nivo za taj period još od 2015. godine.

Analitičari navode da je upravo tržište dizela, posebno evropsko, postalo “epicentar” problema u globalnom naftnom sistemu. Prema podacima Međunarodne agencije za energiju (IEA), globalna prerada nafte u junu bila je oko šest miliona barela dnevno manja nego u istom periodu 2025. godine.

Slična kombinacija faktora u prošlosti je dovodila do značajnog rasta cijena dizela na evropskom tržištu.

Zašto Evropi prijeti nestašica?

Pojedine rafinerije na Bliskom istoku rade smanjenim kapacitetom, dok je izvoz naftnih derivata kroz Hormuški moreuz i dalje pod rizikom zbog geopolitičkih tenzija.

Istovremeno, ruske rafinerije pretrpjele su štetu u ukrajinskim napadima, a Moskva je ograničila izvoz dizela kako bi zaštitila domaće tržište.

Iako Evropska unija više direktno ne uvozi ruska goriva, smanjenje ruskih isporuka natjeralo je druge zemlje da gorivo nabavljaju iz istih izvora na koje se oslanja i Evropa. Veća konkurencija za dostupne količine mogla bi dodatno povećati cijene, kao što se već dogodilo početkom ove godine nakon izbijanja sukoba u Iranu.

Dodatni problem predstavlja činjenica da je Evropa posljednjih godina smanjila vlastite kapacitete za preradu nafte. Brojne rafinerije su zatvorene ili preusmjerene na proizvodnju drugih vrsta goriva.

Zbog toga evropsko tržište danas u velikoj mjeri zavisi od uvoza dizela iz Sjedinjenih Američkih Država, zemalja Bliskog istoka i Azije. Svaki neplanirani zastoj u radu rafinerija ili prekid važnih pomorskih ruta mogao bi dodatno ugroziti stabilnost snabdijevanja gorivom.