Potpisan povelja u Novom Pazaru: U Srbiji će biti jedna, jedinstvena Islamska zajednica

Predstavnici dvije islamske zajednice koje djeluju u Srbiji potpisali su danas u Novom Pazaru historijski temeljni sporazum. Ovim činom počinje proces ujedinjenja Mešihata Islamske zajednice u Srbiji, koji djeluje pod vodstvom Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini te Islamske zajednice Srbije, koja je prije gotovo dvije decenije formirana pod političkim utjecajem Beograda. 

Sporazum su potpisati predstavnici obje islamske zajednice, uz prisustvo grupe sandžačkih privrednika i javnih ličnosti poznatih kao muslihuni, koji će djelovati kao arbitri i garant jedinstva procesa.

Riječ je o događaju koji se smatra historijskim trenutkom u procesu prevazilaženja podjele koja u Srbiji traje od 2007. godine kada je došlo do razdvajanja na dvije islamske zajednice, Islamsku zajednicu Srbije i Mešihat Islamske zajednice u Srbiji.

U povelji se navodi da svi pripadnici islamske vjeroispovijesti u Sandžaku i Srbiji, bez obzira na nacionalnu opredijeljenost, pripadaju jednoj Islamskoj zajednici.

Druga tačka propisuje da je sjedište Islamske zajednice u Novom Pazaru, te da ima neupitne kulturne i nacionalne veze sa Sarajevom i Reisul-ulemom kao vrhovnim vjerskim poglavarom.

Prema povelji, Islamsku zajednicu u Srbiji predvodi muftija sandžački koji je predsjednik Mešihata IZ u Srbiji.

Također, navodi se da svi imami koji su djelovali van Islamske zajednice u Srbiji, pristupaju IZuS čime prestaje postojanje paralelne Islamske zajednice Srbije.

Uz učenje tekbira potpisana je Povelja od strane predstavnika obje islamske zajednice, a povelju je potpisao i muftija sandžački Mevlud ef. Dudić.

Kako je došlo do sukoba

Problemi za muslimane u Sandžaku i Srbiji nastaju tokom ratnih 1990-tih godina, dolaskom na vlast režima Slobodana Miloševića, koji je 1993. godine ukinuo Zakon o položaju vjerskih zajednica, te samim tim ostavio prostora da pojedinci na vlasti u Beogradu, ali i na lokalnom nivou, samovoljno odlučuju o stepenu prava vjernika i vjerskih institucija.

Nakon toga je osnovan Mešihat Islamske zajednice za područje Sandžaka na Konstituirajućem Saboru 30. oktobra 1993. godine i od tada je u sastavu Islamske zajednice BiH. Na Objediniteljskom Saboru 27. marta 2007. godine preimenovan je u Mešihat Islamske zajednice u Srbiji sa četiri muftijastva. Predsjednik Mešihata od januara 2014. godine je muftija dr. Mevlud-ef. Dudić, koji je ovu funkciju preuzeo od muftije Muamer-ef. Zukorlića, koji je bio na čelu Mešihata od osnivanja.

Sporni Zakon stvorio okvir za podjelu

Država Srbija 2006. godine donosi Zakona o crkvama i vjerskim zajednicama. Iako je Zakon deklarativno garantovao da u državi ne mogu postojati dvije tradicionalne vjerske zajednice istog imena, izvršna vlast je, umjesto da prizna kontinuitet Mešihata Islamske zajednice u Srbiji (IZuS) predvođenog tadašnjim muftijom Zukorlićem, širom otvorila vrata paralelnoj strukturi.

Otvoreni raskol u IZ dogodio se 3. oktobra 2007.godine. Tada je, u jednom novopazarskom restoranu, formiran Rijaset IZ Srbije i za vrhovnog poglavara, reisul-ulemu izabran Adem Zilkić, do tada blizak saradnik glavnog muftije Zukorlića.

U javnosti je formiranje IZ Srbije predstavljano kao “težnja domaćih muslimana za samostalnošću od Sarajeva”. Međutim, iza te fasade krila se jasna politička računica zvaničnog Beograda i interesnih grupa u samom Sandžaku. Stvorena je vjerska zajednica poslušna vlastima u Beogradu u zamjenu za formalni legitimitet i pristup državnim resursima.

Struja oko muftije Muamera Zukorlića oštro je osudila ovaj čin, označivši ga kao ilegalan puč i pokušaj razbijanja jedinstva muslimana.

IZuS je nastavio priznavati samo Sarajevo i reisul-ulemu u BiH kao vrhovni autoritet, o čemu je nerijetko govorio i muftija Zukorlić. Suprotno špekulacijama, nakon što je izgubio izbore za reisa Islamske zajednice u BiH, govorio je da je u odličnim odnosima s aktuelnim reisom Huseinom ef. Kavazovićem.

U intervjuu koji je dao nakon izbora za reisa, početkom 2020, Zukorlić je tada govorio da je IZ BiH nadgranična zajednica te prema Ustavu, muslimani Sandžaka imaju jednaka prava.

Funkciju reisa Islamske zajednice Srbije tada je nazvao “lakrdijom”.

Intervencija reisa Cerića

U oktobru 2007, par dana nakon formiranja IZ Srbije, tadašnji reisul-ulema IZ u BiH Mustafa ef. Cerić poslao je pismo predsjedniku Republike Srbije Borisu Tadiću, putem Ambasade Srbije u BiH, u kojem ga poziva da vlastitim političkim autoritetom zaštiti pravo muslimana u Srbiji da samostalno i slobodno odlučuju kakvu IZ žele.

U pismu je reis Cerić podsjetio Tadića na sastanak 26. marta u Beogradu povodom osnivanja jedinstvene IZ u Republici Srbiji sa sjedištem u Novom Pazaru, kada su se u prisustvu muftije sandžačkog Muamera Zukorlića i ministra u Vladi Srbije Rasima Ljajića složili da je IZ Srbije autonomna u svom radu i djelovanju.

Podsjetio je Tadića je da IZ Srbija ima historijsko i moralno pravo da legalno i javno bude u savezu sa Islamskom zajednicom u Bosni i Hercegovini, kao njenim duhovnim centrom, na isti način kao što Srpska pravoslavna crkva u BIH ima pravo da bude u savezu sa SPC u Beogradu.

Kako se dalje navodi u pismu, to je trebalo značiti da se vlasti Republike Srbije ni na koji način neće miješati u unutrašnje stvari IZ u Srbiji.

Iako je pozvao predsjednika Srbije da muslimanima u ovoj zemlji dopusti da sami biraju kakvu IZ žele, Islamska zajednica Srbije nastavila je funkcionisati i dva desetljeća kasnije.

Izmještanje težišta odlučivanja iz Sarajeva i Novog Pazara u Beograd nije donijelo nikakvu “samostalnost” muslimanima, kako je obećavano, već ih je stavilo pod direktan patronat ministarstava i službi. Predstavnici beogradskog Rijaseta godinama su služili kao dekoracija na državnim prijemima.

Cijenu ove političko-vjerske trgovine najviše su platili obični vjernici. Raskol iz 2007. godine podijelio je porodice, komšije i džematske odbore. Podijeljene su medrese, fakulteti i imovina.

Današnjim događajem stvoren je okvir za uspostavljanje jedinstvene Islamske zajednice u Srbiji, kakvu muslimani Sandžaka i cijele Srbije zaslužuju.

odgovor.ba