Abdulah Sidran: 2. godišnjica smrti bh. književnika

Na današnji dan 2024. godine, preminuo je jedan od najvećih i najboljih bosanskohercegovačkih književnika svih vremena akademik Abdulah Sidran. Vijest o njegovoj smrti potresla je bh. građane, koji su se nadali da će njihov omiljeni pjesnik ipak dobiti bitku s teškom bolešću.Ali nije je uspio pobijediti. Dobru pjesničku bosansku dušu “oplakivala” je i jedna mačka, čuvajući njegov mezar danima.Abdulah Sidran rođen je u Sarajevu 2. oktobra 1944. godine. U rodnom gradu se školovao i apsolvirao na Filozofskom fakultetu.Jedno vrijeme je radio kao urednik studentskog lista “Naši dani”, a potom kao dramaturg na Televiziji Sarajevo, do 1992. godine.Sredinom sedamdesetih godina prošlog vijeka počeo je objavljivati pjesme i prozu, u generaciji mladih književnika koja je nazvana “šezdesetosmaškom”. Zbirku poezije simboličnog naslova “Sarajevski tabut” napisao je tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu (1992. – 1995.), za koju je dobio priznanje “Nagrada slobode” francuskog PEN centra.Izbor Sidranove poezije koji je preveden na italijanski jezik osvojio je nagradu “Premio letterario 1996 della Fondazione Laboratorio Mediterraneo”. Osim književnim djelima, Sidran se istakao i scenarijima za filmove “Sjećaš li se Dolly Bell”, “Otac na službenom putu”, “Kuduz”, “Savršeni krug”…Bio je jedan od najznačajnijih filmskih scenarista, ne samo u bosanskohercegovačkoj, nego i u nekadašnjoj jugoslavenskoj kinematografiji. Za dopisnog člana Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine u Odjeljenje književnosti i umjetnosti (kasnije Odjeljenje umjetnosti) izabran je 1995., a za redovnog 2008. godine.Prvo djelo “Šahbaza” Sidran je objavio 1970. godine, a potom su se nizala ostala: “Potukač”, “Kost i meso”, “Dječija bolest: Otac na službenom putu” (pozorišni komad), “Otac na službenom putu”, “Bolest od duše”, “Sarajevski tabut”, “Dvije grafike”, “Planeta Sarajevo”, “Zdravo Bosno, stižem iz Sarajeva” (putopis), “Zašto tone Venecija”, “Sarajevska zbirka i druge pjesme”, “U Zvorniku ja sam ostavio svoje srce”, “Kuduz”, “Sjećaš li se Doli Bel”, “Tvrđava Meše Selimovića” (dramatizacija i scenarij), “Morija”, “Dobročinitelj”, “Suze majki Srebrenice”, “Otkup sirove kože”, “Oranje mora”, “A Nurija veli”…Neizbrisiv trag u našoj književnosti Sidran je naročito ostavio potresnom “Pjesmom o Srebrenici”. Koliko su Sidranova djela vrijedna i cijenjena, ne samo u BiH nego i u svijetu, dokazuju brojne važnije domaće i inozemne književne nagrade i priznanja koja je dobio, između ostalih: Godišnja nagrada Udruženja književnika BiH, 1979.; Godišnja nagrada izdavačkog preduzeća “Svjetlost”, 1979.; Zmajeva nagrada – Matica srpska, Novi Sad, 1980.; Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva, 1986.; Nagrada za slobodu govora i izražavanja Fondacije za slobodu govora i izražavanja, SAD, 1993.; Nagrada Slobode PEN centra Francuske, 1994.; Premio letterario della Fondazione Laboratorio Mediterraneo 1996.; Nagrada Skender Kulenović, 2002.; Godišnja nagrada BZK “Preporod”, 2002.; Bosanski stećak – nagrada Društva pisaca BiH za životno djelo, 2004.; Premio letterario dedicato a Umberto Saba, Trst, 2005.; Velika plaketa Kantona Sarajevo, 2006.Osim književnih, dobio je i mnoge filmske nagrade i priznanja, među kojima, Zlatne arene Filmskog festivala u Puli za scenarije filmova “Sjećaš li se Doli Bel”, “Otac na službenom putu” i “Kuduz”; Felix, nagrada Evropske filmske akademije, za film “Kuduz”; Kaciga celjskog viteza za film “Savršeni krug”; Zlatni lav Filmskog festivala u Veneciji za film “Sjećaš li se Doli Bel”; Zlatna palma, Filmskog festivala u Kanu, za film “Otac na službenom putu”…. Teško je pobrojati sva djela koja je napisao, ali i nagrade koje je dobio, jer je Sidranov opus veoma bogat.Osim toga, pisao je tekstove i kolumne u mnogim bosanskohercegovačkim novinama, držao predavanja o književnosti i bosanskom jeziku. Bio je intelektualna gromada, a posebno se hvalio titulom majstorskog kandidata u šahu.U znak sjećanja na našeg velikana Abdulaha Sidrana, prošle godine u avgustu, prije službenog otvorenja 30. izdanja Sarajevo Film Festivala, u Ljetnom kinu Coca-Cola održana je projekcija filma “Kuduz” Ademira Kenovića, za koji je Sidran napisao scenarij. Bosanskohercegovački glumac Emir Hadžihafizbegović se na festivalskom trgu ispred Narodnog pozorišta tada pojavio u majici s likom Abdulaha Sidrana uz natpis “Babuka”, odavši i na taj način počast jednom od najboljih bosanskohercegovačkih sinova.1749. – Rođen Pjer-Simon, markiz de Laplas (Pierre-Simon, Laplace), francuski astronom, matematičar i fizičar. Poznat je po tome što je cjelokupni doprinos svih svojih prethodnika na polju matematičke astronomije sažeo u kapitalno djelo „Nebeska mehanika“.Tvorac je matematičke fizike i Laplasovih jednadžbi. Smatra se jednim od najutjecajnih naučnika u historiji.1839. – Prvi put zabilježena upotreba izraza “OK” kao kratice za “oll korrect” u novinama “Boston Morning Post”. 1842. – Umro francuski pisac, oficir i diplomata Anri Stendal (Henri Stendhal), začetnik francuskog realizma i jedan od tvoraca realističkog i psihološkog romana.Kao pristalica Francuske revolucije borio se protiv rojalista, jezuita i bogataša, kritikujući građanski moral. Ostavio je u rukopisu dnevnike i uspomene, mnogo je pisao o slikarstvu i muzici.Djela: romani “Crveno i crno”, “Parmski kartuzijanski manastir”, “Lisjen Leven”, “Armansa”, studije “Rasin i Šekspir”, “Život Hajdnov”, “Historija slikarstva u Italiji”, “Rim, Napulj i Firenca”. 1881. – Rođen francuski pisac Rože Marten di Gar (Roger Martin du Gard), dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1937. godine.Djela: romani “Žan Boroa”, “Porodica Tibo” (11 knjiga, objavljenih između 1922. i 1940.), komedija “Testament čiča-Lelea”, crtice iz seljačkog života “Stara Francuska”. 1887. – Francuski slikar španskog porijekla Hose Viktorijano Gonsales (Jose Victoriano Gonzales), poznat kao Huan Gris (Juan), pionir stila poznatog kao sintetički kubizam, rođen je na današnji dan.U početku je stvarao pod utjecajem zemljaka Pabla Pikasa (Picasso), a kasnije je našao originalan izraz u kolažima i sažimanju formi, na granici apstrakcije.1900. – Rođen njemački filozof Erih From (Erich Fromm), koji je, oživljavajući humanističku tradiciju marksizma, pokušao da je primijeni na sociološko-psihološke probleme. Emigrirao je iz Njemačke pred nacizmom.Djela: “Bjekstvo od slobode”, “Čovjek za sebe”, “Zdravo društvo”, “Vještina voljeti”, “Zen-budizam i psihoanaliza”, “Anatomija ljudske destruktivnosti”, “Misija Zigmunda Frojda”, “Marksova koncepcija čovjeka”, “Čovjekovo srce”, “Bit ćete kao bogovi”. 1905. – Slavna američka glumica Lusil Lesier, poznata kao Džoan Kraford (Joan Crawford), jedna od najvećih holivudskih zvijezda tridesetih godina 20. vijeka, rođena je na današnji dan.Najpoznatiji filmovi su joj: “Mildred Pirs”, “Lice jedne žene”, “Humoreska”, “Prokletnici ne plaču”, “Strah”, “Nježna pjesma”, “Demonska žena”, “Šta se dogodilo Bebi DŽejn”. Godine 1945., dobiva Oskara za glavnu žensku ulogu u filmu “Mildred Pirs”.Objavila je i dvije autobiografije: “Portret Joan” (1962.) i “Moj način života” (1971.), a 1969. uručena joj je prestižna Nagrada Cecil B. DeMille za životno djelo. Preminula je 10. maja 1977. u Njujorku.1910. – Rođen japanski filmski režiser Akira Kurosava, koji je proslavio kinematografiju svoje zemlje, jedini režiser koji je dobio dva puta nagradu Oskar za najbolji inozemni film. Uspješno je spojio japansku tradiciju i kulturu s evropskim senzibilitetom, a kritičari su ga nazvali “teno (car) japanske kinematografije”.Filmovi: “Rašomon”, “Sedam samuraja”, “Krvavi prijesto”, “Idiot”, “Živjeti”, “Na dnu”, “Dodeskaden”, “Dersu Uzala”, “Kagemuša”, “Ran”, “Madadajo”. 1921. – Engleski vozač brzih automobila i čamaca Donald Kembel (Campbell), koji je 1964. postavio svjetski rekord u vožnji automobilom od 648,7 kilometara na sat, rođen je na današnji dan.Poginuo je 1967. vozeći čamac “Plava ptica” s mlaznim motorom na jezeru Koniston u Velikoj Britaniji kad je pokušao da još jednom pomjeri granicu brzine. Čamac je dostigao brzinu novog svjetskog rekorda na vodi od 527,9 kilometara na sat, ali je rekorder to platio životom.1931. – Rođen Viktor Korčnoj, rusko-švicarski šahovski velemajstor, jedan od najboljih šahista 20. veka, koji je 1976. emigrirao iz tadašnjeg SSSR. 1948. – Umro ruski filozof Nikolaj Aleksandrovič Berdjajev, jedan od najvećih filozofa 20. vijeka, čije su ideje ključ za razumijevanje duhovne situacije savremenog čovjeka.Za njega je ljudska ličnost kao duhovni entitet najviša vrijednost. Djela: “Hrišćanstvo i klasna borba”, “Smisao historije”, “Filozofija slobode”, “Čovjek i mašina”, “Izvori i smisao ruskog komunizma”, “O ropstvu i slobodi čovjeka”.1953. – Rođen Ivica Šurjak, bivši hrvatski fudbaler. Bio je dio velike generacije Hajduka koja je bilježila sjajne rezultate u nekadašnjoj jugoslavenskoj ligi.Počeo je kao lijevo krilo, ali je s vremenom postao univerzalac, prototip modernog fudbalera koji može igrati na svim pozicijama podjednako uspješno. Vrlo brz i visok, izvanrednog driblinga i pokretljivosti pokrivao je gotovo tri četvrtine terena te bio glavna napadačka poluga tima.Do 1981. u “bilom” je dresu, brojeći evropske i sve domaće utakmice, nastupio 487 puta i postigao 127 golova. Karijeru je nastavio u Parizu, nakon što je prešao u redove PSG-a i Udinesea, ali će ostati upamćen po tome što je odbio basnoslovne ponude američkog Kosmosa i madridskog Reala.Od 1999. do 2003. bio je sportski direktor Hajduka, a od aprila 2007. generalni menadžer kluba. 1954. – Rođena Vesna Čipčić, srbijanska i jugoslavenska pozorišna, filmska i TV glumica.Veliku popularnost stekla je ulogom Vesne Šurdilović u TV seriji “Vruć vetar” iz 1980. godine. U svom matičnom pozorištu, BDP, igrala je u predstavama „Dugo putovanje u Jevropu“, „Vrag ne spava“, „Harold i Mod“, „Oskar i mama Roz“, „Frederiko“ i dr.DObila je nagradu “Glumački par godine” s Ljubišom Samardžićem 1980. godine. 1964. godine, u Sarajevu je rođen Edo Mulahalilović, bosanskohercegovački gitarist, kompozitor, tekstopisac i producent.Najpoznatiji je kao bivši gitarist i kompozitor u pop rok grupi „Hari Mata Hari“. Muzičku karijeru započeo je već kao dječak pobjedama na takmičenjima učenika muzičkih škola širom bivše SFR Jugoslavije.U trinaestoj godini je imao prvi solistički koncert na klasičnoj gitari. U ljeto 1983., zajedno s Pjerom Žalicom (basist i poznati reditelj) i Izudinom Kolečićem (bubnjar), osnovao je grupu “Baobab” u kojoj je bio i gitarist i pjevač.Ova trojka 1985., zajedno s Hajrudinom Varešanovićem, osniva grupu “Hari Mata Hari” koja je bila jedna od najpopularnijih na prostoru naše regije. Godine 1991., Edo je objavio kantautorski album “Jedna je pjesma cijelog života”, ali agresija na Bosnu i Hercegovinu (1992. – 1995.) spriječila je širu promociju i turneju.Zajedno s bratom Adijem, autor je kompozicije “Ostani kraj mene” koja je 1994. u Dablinu na Eurosongu predstavljala Bosnu i Hercegovinu. Od 1996. do 2002. kao kompozitor i producent radio je u Finskoj na dvadesetak albuma s raznim skandinavskim izvođačima.Edo je bio član GRAMEX-a i TEOSTO-a (Finnish Composers Copyright Society), a posljednje godine života proveo je u Sarajevu, gdje je imao vlastiti studio i produkciju. Preminuo je 27. juna 2010. godine.2011. – Umrla Elizabet Tejlor (Elizabeth Taylor), britansko-američka glumica i dvostruka dobitnica Oskara. Prvog Oskara dobila je 1960. godine za film „Butterfield 8“, a drugog 1966. za film “Ko se boji Virdžinije Vulf?”.Bila je prekrasna Kleopatra, a osim dva osvojena Oskara, za tu nagradu nominirana je još četiri puta. Osim na filmu, glumila je i na televiziji, pojavivši se kao gošća u mnogim serijama.