zastava 1
AUTOR: H.D.
DATUM:
KATEGORIJA: BiH / Vijesti

U većini zemalja Zapadanog Balkana u toku prošle godine zabilježeno je nazadovanje demokratije, kako se širom Evrope i Evroazije pojačavaju napadi na demokratiju, navodi nevladina organizacija Freedom House u izveštaju “Zemlje u tranziciji”.

Pad u ocjenama demokratije imale su Albanija, Crna Gora, Kosovo i Srbija, dok je napredak ostvaren samo u Bosni i Hercegovini i Sjevernoj Makedoniji, pokazuje izvještaj nevladine organizacije sa sjedištem u SAD, piše Radio Slobona Europa (RFE)

Kako se navodi, u BiH je poslije deset godina nazadovanja ili stagniranja, prošle godine prvi put ostvareno poboljšanje s rastom u demokratskom skoru sa 3,32 na 3,36 uslijed napredovanja u oblasti Lokalno demokratsko upravljanje. S druge strane, najgoru ocjenu je BiH dobila u oblasti Nacionalno demokratsko upravljanje (2), dok je najbolje ocjenjena u oblastima Izborni proces i Civilno društvo (4,5).

U Hrvatskoj nije bilo promjena, ali je do pogoršanja došlo u Sloveniji koja je jedina u regionu svrstana u red “konsolidovanih demokratija”.

U izvještaju koji obuhvata 29 zemalja bivšeg Sovjetskog Saveza i Istočne Evrope, Freedom House ističe da se napadi na demokratske institucije šire brže nego ikad ranije u Evropi i Evroaziji i da prerastaju u izazov samoj demokratiji.

Od 29 zemalja, 18 je imalo pad u demokratskom skoru, dok su poboljšani rezultati u samo šest zemalja, ističe Freedom House, dodajući da u pet nije bilo ukupne promjene.
To označava 17 uzastopnu godinu ukupnog pada u izvještajima “Zemlje u tranziciji”, čime je broj zemalja koje se smatraju demokratskim najniži u historiji objavljivanja tog izveštaja.

‘Siva zona’ Zapadnog Balkana

Sve zemlje Zapadnog Balkana svrstane su u, kako navodi Freedom House, “sivu zonu” hibridnih režima između demokratije i autokratskih sistema.

Srbija je, prema izvještaju Freedom House, u posljednjih sedam godina u stalnom padu u nivou demokratije i prošle godine je od zemalja Zapadnog Balkana imala najveći pad u demokratskim poenima sa 3,96 na 3,89, uslijed pogoršanja u oblastima

Nacionalno demokratsko upravljanje i Izborni proces. Istovremeno, najbolju ocenu ima u oblasti Civilno društvo (5,5), a najgoru u oblastima Nacionalno demokratsko upravljanje i Nezavisni mediji (3,25).

Crna Gora je imala pad sa 3,86 na 3,82 u demokratskom skoru s pogoršanjem u oblasti Lokalno demokratsko upravljanje. Najbolju ocenu Crna Gora ima u oblasti Civilno društvo (5,25), a najgoru u Korupciji (3,00).

Na Kosovu je poslije pet godina kontinuiranog napredovanja, prošle godine prvi put zabilježen pad u demokratskom skoru sa 3,18 na 3,14, uslijed nazadovanja u oblasti Nacionalno demokratsko upravljanje. Najbolju ocjenu Kosovo je dobilo u oblasti Civilno društvo (4,5), a najgoru u oblasti Korupcija (2,25).

Sjeverna Makedonija je, prema izveštaju Fridom hausa, ostvarila pomak u demokratskom skoru s 3,75 na 3,82, s poboljšanjima u oblastima Nacionalno demokratsko upravljanje i Izborni proces. Najbolju ocenu ima u oblasti Civilno društvo (4,75), a najgoru u oblastima Pravosudni okvir i nezavisnost i Korupcija (3,25)

Vlada lijevog centra premijera Zorana Zaeva je popravila dio štete koju je institucijama nanijela prethodna vlada desničarskih populista, navodi poznata organizacija, dodajući da Vlada u Skoplju još ima šansu da donese blagodati demokratije.

Vladajući političari i stranke šire antidemokratske prakse širom region od srednje Evrope do centralne Azija, navodi Freedom House.

Tokom protekle decenije, usred erozija liberalno-demokratskog poretka i uspona autoritarnih sila, ideja demokratije počela je da gubi vrijednosti u mnogim prijestonicama.

Neuspjeh institucija da riješe brige u društvu, povećana polarizacija i rastuća nejednakost podstakli su neizvjesnost i gnjev, dok je, kako se navodi u Izvještaju, loše upravljanje krizom pandemije COVID-19 u velikim demokratijama dalo dodatnu hranu onima koji žele da iskoriste razočaranje tradicionalnim zastupnicima demokratskog upravljanja.

Šest od osam zemalja u kategoriji “konsolidovani autokratski režimi” sada je na najnižoj tački s ocjenom jedan u oblasti Nacionalno demokratsko upravljanje – Azerbejdžan, Bjelorusija, Rusija, Tadžikistan, Turkmenistan i Uzbekistan.

Možda jedina svijetla tačka u Evroaziji je otpornost civilnog društva pred pogoršanjem demokratije i pandemijom COVID-19, ocjenjuje Freedom House.

Organizovane civilne grupe, ad hok inicijative i savjesni građani udružili su snage da ispune prazninu koji je ostavila država u 2020. To je, navodi Freedom House, razobličilo velike neuspjehe u upravljanju autokratskih režima, dok je stanovništvu pružilo preko potrebnu pomoć i nadu u vrijeme krize.

Učenje od Orbana

Antidemokratska političari takođe dijeke prakse i uče jedni od drugih, ubrzavajući okretanja ka alternativnim sistemima, ističe Freedom House.

Po pogoršanju u stanju demokratije tokom protekle decenije, posebno se izdvajaju Poljska i Mađarska koja je poslije najvećeg pada zabilježenog u “Zemljama u tranziciji” prošle godine svrstana u kategoriju “Tranzicioni/hibridni režim”. Poljska, s druge strane, i dalje je među “djelimično konsolidovanim demokratijama, ali je njen pad u proteklih pet godina strmiji od mađarskog.

Mađarski model zauzimanja medija, otvoreno su prigrlile slično orijentirane vlade u regionu, navodi Freedom House, dodajući da su u Srbiji predsjednik Aleksandar Vučić i njegova Srpska napredna stranka (SNS) nadzirali kampanju klevetanja i provladinu propagandu koji su doprineli ubedljivoj pobedi SNS-a na izborima i formiranju nereprezentativnog parlamenta 2020.

U Slovenija je premijer Janez Janša – koji je imao koristi od mađarskih investicija u slovenačke medije – podigao je verbalne napade na novinare na nov nivo, ukazuje Freedom House.

Ali ovaj antidemokratski proces učenja je najvidljiviji u Poljskoj, gdje je prošle godine vlada koristila državni energetski gigant da kupi četiri petine regionalnih medija u zemlji, dok je najavila planove za uvođenje poreza na oglašavanje, što će pogoditi već oslabljeni privatni medijski sektor u zemlji, navodi Freedom House, dodajući da su oba poteza su suštini istrgnuta iz priručnika vladajuće mađarske stranke Fidesa premijera Vikora Orbana.