Genocid u Srebrenici 31 godinu kasnije: Ko je sve osuđen u Hagu, Srbiji, BiH i Hrvatskoj

Zbog genocida i zvjerskih zločina u Srebrenici 11. jula 1995, kada je ubijeno više od 8.000 Bošnjaka, do sada je pred međunarodnim i domaćim sudovima osuđeno više od 56 ljudi na skoro 880 godina zatvora i pet doživotnih kazni zatvora.

Tužilaštvo Bosne i Hercegovine je u proteklih 12 mjeseci podiglo dvije optužnice za genocid počinjen u julu 1995. godine, dok je u istom periodu pravosuđe u Srbiji izreklo jednu presudu za zločine u Srebrenici. U Bosni i Hercegovini je izrečena pravosnažna presuda po izmjenama i dopunama Krivičnog zakona kojima se zabranjuje negiranje genocida.

Šta radi Tužilaštvo BiH

Od jula prošle godine je Tužilaštvo podiglo optužnicu za pomaganje u genocidu protiv Zorana Simanića i Dragana Jovića, koji, pored BiH, imaju i državljanstvo Srbije. U optužnici se navodi da je najmanje 829 zatočenika, muškaraca i dječaka bošnjačke nacionalnosti s područja Bratunca, prisilno dovedeno u osnovnu školu u naselju Roćević kod Zvornika, a zatim i do lokaliteta šljunkare na obali Drine u naselju Kozluk, te da su optuženi s drugim njima poznatim osobama, pucajući iz vatrenog oružja, učestvovali u ubistvima zatočenika tokom cijelog dana.

Suđenje Simaniću i Joviću još nije počelo jer Sud BiH nije dobio povratnu informaciju da li im je putem međunarodne pravne pomoći dostavljena optužnica, a nakon što je zamolnica upućena nadležnom organu Republike Srbije.

Optužnica je podignuta i protiv nekadašnjih komandira i zamjenika komandira u Inžinjerijskoj četi Zvorničke brigade Vojske Republike Srpske (VRS) Dragana Jevtića, Slavka Bogićevića i Damjana Lazarevića. Terete se da su davali konkretna uputstva na terenu pripadnicima Inžinjerijske čete tako što su lično na lokalitetima određivali precizne pozicije za kopanje primarnih grobnica, te rukovodili procesom ukopavanja tijela ubijenih u jame, radi prikrivanja tragova, neposredno nakon strijeljanja zatočenika.

Bogićević i Lazarević se još terete i da su tokom septembra i oktobra 1995. godine učestvovali u organiziranom premještanju posmrtnih ostataka iz primarnih masovnih grobnica u sekundarne grobnice. Njima trojici suđenje još nije počelo, a na nedavnoj statusnoj konferenciji u Sudu BiH je odlučeno da se na ročištu 9. jula pročita optužnica i iznesu uvodne riječ.

Bivši komandant Vojske Republike Srpske (VRS) Ratko Mladić osuđen je pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju na doživotni zatvor zbog genocida i zločina protiv čovječnosti tokom rata u BiH 1992-1995.

Sud u Hagu pravosnažno je osudio i bivšeg predsednika Republike Srpske Radovana Karadžića na doživotni zatvor 2019. godine.

Osim Karadžiću i Mladiću, u Hagu su izrečene još tri pravosnažne doživotne kazne za genocid u Srebrenici. Godine 2010. kazna je izrečena bivšem načelniku za bezbednost glavnog štaba VRS Ljubiši Beari, koji je umro u Berlinu 2017. godine.

Druga je izrečena 2015. bivšem pomoćniku komandanta za obavještajno-bezbjednosne poslove glavnog štaba VRS Zdravku Tolimiru, koji je sljedeće godine umro.

Na doživotni zatvor osuđen je i potpukovnik Drinskog korpusa VRS Vujadin Popović, koji je proglašen krivim za genocid, istrebljenje, ubistvo i progon Bošnjaka.

Tribunal u Hagu je donio je prvu presudu koja je zločin u Srebrenici okarakterisala kao genocid, i to bivšem generalu Vojske Republike Srpske Radislavu Krstiću 2001. godine. Njemu je prekjučer opet odbijena molba da se brani sa slobode.

Krstić je pravosnažno osuđen na 35 godina zatvora zbog pomaganja i učestvovanja u genocidu.

Godine 2024. u otvorenom pismu, pisanom rukom, priznao je genocid nad Bošnjacima u Srebrenici.

Na dugogodišnje kazne zatvora osuđeni su i oficiri VRS Drago Nikolić (35 godina), Dragan Obrenović (17 godina), Momir Nikolić (20 godina), Radivoje Miletić (18 godina) i Ljubomir Borovčanin (17).

Jovica Stanišić i Frenki Simatović, šefovi sigurnosti Srbije tokom devedesetih, 2023. su osuđeni za udruženi zločinački poduhvat, u okviru kojeg je i zločin u Trnovu 1995. godine, kada je ubijeno šest bošnjačkih civila iz Srebrenice.

U Hagu je osuđen i pripadnik 10. diverzantskog odreda Dražen Erdemović, prvi čovek koji je pred tim sudom priznao krivicu za ubistva zarobljenih Bošnjaka.

Erdemović je uhapšen još 1996. u Srbiji i iste godine je u Hagu osuđen na pet godina zatvora, a njegovo svjedočenje kasnije je doprinjelo osuđujućoj presudi protiv Ratka Mladića.

U Srbiji je zbog Srebrenice osuđen Brano Gojković, koji je sa Tužilaštvom za ratne zločine sklopio sporazum o priznanju krivice 2016. godine.

Osuđen je na 10 godina zatvora zbog ratnog zločina protiv civilnog stanovništva.

Sporazum o priznanju krivice je 2023. sklopio i Miomir Jasikovac, nekadašnji komandir čete vojne policije Zvorničke brigade VRS i osuđen je na minimalnih pet godina zatvora.

Jasikovac je osuđen za ratni zločin protiv civilnog stanovništva u saizvršilaštvu. 

U Srbiji su zbog zločina u Srebrenici osuđeni bivši pripadnik 10. diverzantskog odreda Branko Gojković na deset godina te četvorica pripadnika jedinice “Škorpioni” – Slobodan Medić, Branislav Medić, Pero Petrašević i Aleksandar Medić na ukupno 53 godine zatvora.

U Hrvatskoj su, također pripadnici “Škorpiona”, na po 15 godina osuđeni Milorad Momić i Slobodan Davidović.

Zločinac Milorad Pelemiš umro

Nekoliko osumnjičenih za genocod u Srebrenici pronašlo je utočište od gonjenja u Srbiji proteklih godina.

Među njima je bio i bivši komandant 10. diverzantskog odreda Milorad Pelemiš, koga je tražilo Tužilaštvo Bosne i Hercegovine.

Sud je sudio je petoricu pripadnika ovog odreda na ukupno 122 godine zatvora zbog ubistva najmanje 1.000 Bošnjaka na farmi Branjevo. Međutim, Pelemiš se slobodno kretao u Srbiji i čak pojavljivao i gostovao u medijima.

Umro je 2021. godine u BeograduSud Bosne i Hercegovine je zbog genocida osudio 14 ljudi na ukupno 243 godina zatvora. Za druge zločine počinjene u Srebrenici je osuđeno 14 ljudi na 221 godinu robije.