Ovo su privrednici koji su dali donacije strankama, pa dobili milionske poslove

Političke partije u Bosni i Hercegovini primile su u posljednjih osam godina više od 13 miliona konvertibilnih maraka donacija, a svaka peta marka stigla je sa računa privatnih preduzeća, od kojih su neka kasnije dobijala milionske ugovore sa javnim sektorom, piše Transparentno.

Prema podacima koje prikuplja i objedinjuje platforma Integrity Watch BiH, od 2019. do 2025. godine dodijeljena su 32.973 tendera ponuđačima koji su finansijski pomagali političke stranke, a vrijednost tih poslova prelazila je i 20 miliona maraka.

Platformu je pokrenuo Transparency International u BiH, a analiza dostupnih podataka pokazuje da su pojedini donatori, nakon finansiranja stranaka, dobijali javne ugovore višestruko veće vrijednosti. Takva praksa otvara pitanje da li formalno skromne donacije predstavljaju svojevrsnu ulaznicu u sistem javnih nabavki.

Donacije i milionski poslovi

Jedan od najvećih političkih donatora u zemlji je biznismen iz Tuzle Azmir Husić. Njegovo preduzeće “Heez transport” krajem 2022. godine uplatilo je Stranci demokratske akcije (SDA) donaciju od 50.000 KM.

Husić je prethodno bio član Pokreta demokratske akcije (PDA), kojem je prije odlaska također donirao isti iznos.

Paralelno sa njegovim prelaskom u SDA, “Heez transport” počinje dobijati milionske ugovore u Rudniku uglja Kreka, uglavnom za najam rudarske mehanizacije.

Rudnicima u sastavu Elektroprivrede BiH u tom periodu upravljali su kadrovi koalicionih partnera SDA i Demokratske fronte (DF). Od januara 2022. godine do danas sklopljene su desetine poslova sa “Heez transportom” ukupne vrijednosti veće od 10,6 miliona KM. Najveći među njima, vrijedan 5,24 miliona KM, zaključen je u februaru 2023. godine za otkopavanje otkrivke.

Sličan primjer dolazi iz Brčko distrikta. Željko Vrkačević, vlasnik firme “Braco i sinovi”, u dva navrata donirao je ukupno 13.000 KM Ujedinjenoj Srpskoj, stranci Nenada Stevandića koja zajedno sa SNSD-om učestvuje u vlasti Republike Srpske.

Njegova firma je potom Vladi Republike Srpske prodala kazino hotel “Theatrum” u Brčkom za 36 miliona KM. Objekt je kasnije preuređen u “Srpsku kuću”.

Dodatnu političku dimenziju ovom slučaju daje činjenica da je brat Željka Vrkačevića, Dražen Vrkačević, poslanik u Skupštini Brčko distrikta i predsjednik lokalnog odbora Ujedinjene Srpske.

Među najvećim finansijerima političkih stranaka nalazi se i Milan Šuvak, vlasnik preduzeća “Šumil” iz Kozarske Dubice, koji finansijski podržava Narodnu partiju Srpske (NPS) Darka Banjca.

Šuvak je tokom 2022. godine kao fizičko lice uplatio 19.990 KM donacija. U isto vrijeme njegovo preduzeće postalo je dominantan izvođač radova u Banji Mlječanica, čiji je direktor upravo Darko Banjac.

“Šumil” je u toj ustanovi dobijao poslove od zamjene krova i krečenja do gradnje bungalova, sportskih terena, pa čak i nabavke jaja. Ukupna vrijednost tih poslova procjenjuje se na oko 18 miliona KM.

Zakonske zabrane i promjena modela finansiranja

Zakonom je zabranjeno finansiranje političkih partija od firmi koje direktno posluju sa organima izvršne vlasti.

Zbog brojnih prijava koje je Transparency International BiH podnosio Centralnoj izbornoj komisiji BiH, pojedine stranke morale su vraćati novac donatorima, dok je dio njih prestao u finansijskim izvještajima prijavljivati pravna lica kao donatore.

Umjesto kompanija, u izvještajima stranaka počele su dominirati donacije fizičkih lica, a posebno se ističe činjenica da je tokom prošle godine podrška privrednika gotovo potpuno izostala. Glavni finansijeri stranaka postali su stranački funkcioneri i javni zvaničnici.

Funkcioneri među najvećim donatorima

Tokom 2025. godine političkim partijama u BiH donirano je ukupno 2,26 miliona KM kroz 1.366 pojedinačnih uplata, pokazuju podaci iz finansijskih izvještaja objavljenih na stranici Centralne izborne komisije BiH.

Baza Integrity Watch BiH pokazuje da priliv novca značajno raste u izbornim godinama, dok u periodima bez izbora intenzitet donacija drastično opada.

Posebno je zanimljivo da je od ukupnog iznosa donacija u prošloj godini čak 1,8 miliona KM završilo kod stranaka iz Republike Srpske, dok su stranke iz Federacije BiH prikupile oko 465.000 KM.

Najviše novca prikupio je Savez nezavisnih socijaldemokrata (SNSD), ukupno 427.220 KM kroz 197 donacija.

Najveći pojedinačni donator bio je direktor Uprave za indirektno oporezivanje BiH Zoran Tegeltija, koji je u novembru prošle godine uplatio 10.000 KM.

Slijede Igor Milojević iz Gradskog odbora SNSD-a Trebinje sa 9.000 KM, te direktor bijeljinske bolnice “Sveti vračevi” Mikajlo Lazić i Dalibor Tomaš sa po 8.000 KM.

Po 5.000 KM donirali su direktor Poreske uprave RS Goran Maričić, predsjednik Skupštine grada Banjaluka Ljubo Ninković, bivši ministar trgovine i turizma RS Denis Šulić, kao i direktor “Službenog glasnika Republike Srpske” Miloš Lukić.

Na drugom mjestu po ukupnim donacijama nalazi se Socijalistička partija, koja je kroz 122 donacije prikupila 317.765 KM.

Među najvećim donatorima ove partije bili su direktor Fonda za zaštitu životne sredine Denis Stevanović, odbornik u Skupštini grada Banjaluka Nikola Vukčević i predsjednik Skupštine grada Prijedora Igor Kneginić, sa pojedinačnim donacijama od po 5.000 KM.

Narodni front Jelene Trivić treća je stranka po visini prikupljenih donacija u 2025. godini, sa ukupno 252.725,42 KM.

Najveći donatori te stranke bili su članovi Glavnog odbora Milivoje Nović, Tanja Vukmirović i Žarko Tešić, koji su donirali po 10.000 KM.

Naredne dvije pozicije zauzimaju također stranke iz Republike Srpske: Ujedinjena Srpska sa 217.376 KM donacija i Republička stranka Srpske sa prijavljenih 182.525,40 KM.

Donacije stranaka iz Federacije BiH

Kada je riječ o strankama sa sjedištem u Federaciji BiH, najviše donacija prikupila je Hrvatska demokratska zajednica (HDZ) sa ukupno 156.433,90 KM kroz 105 donacija.

Najveći pojedinačni donator bio je ministar finansija Posavskog kantona Mijo Stanić sa 5.000 KM, dok su Lucija Iljić Džojić, Damir Živković i Đuro Delić donirali po 4.000 KM.

Stranka demokratske akcije (SDA) druga je po visini donacija među strankama iz Federacije BiH, sa ukupno 90.116,80 KM.

Najveći donator bio je federalni zastupnik Salko Zildžić sa 10.000 KM.

SDA je ujedno jedna od rijetkih političkih organizacija koje su i dalje primale donacije privatnih preduzeća, i to u ukupnom iznosu od 10.400 KM.

Značajnije donacije imala je i stranka “Snaga naroda” Rame Isaka, čiji je najveći donator bio biznismen Dario Pekić.

SDA i SNSD na vrhu po ukupnim donacijama

Kada se podaci za prošlu godinu saberu sa podacima dostupnim na platformi Integrity Watch BiH od 2018. godine, najviše donacija prikupila je SDA, ukupno 2.321.016,59 KM.

Na drugom mjestu nalazi se SNSD sa 1.195.736,30 KM, dok je treća Ujedinjena Srpska sa istim iznosom prijavljenih donacija.

Među zanimljivijim primjerima finansiranja političkih partija nalazi se i slučaj Narodnog demokratskog pokreta (NDP), koji je Socijalističkoj partiji tokom 2022. godine u dva navrata donirao ukupno 45.000 KM.

Pored finansiranja političkih partija, platforma Integrity Watch BiH prati i javne nabavke te imovinske kartone izabranih zvaničnika.

Platforma omogućava uvid u način trošenja javnog novca, pregled kompanija koje dobijaju javne ugovore, procedure po kojima se nabavke provode, izvore finansiranja političkih partija, kao i podatke o imovini koju prijavljuju izabrani funkcioneri.