Panika u Saudijskoj Arabiji: Huti marširaju i traže desetine milijardi

Pripadnici pokreta Huti u Jemenu, koji uživaju podršku Teherana, stavili su pred zvanični Rijad zahtjev težak 51 milijardu dolara uz formalno priznavanje njihove uprave nad zemljom kako bi pristali na obustavu oružanih dejstava. Ovi uslovi izneseni su tokom direktnih kanala komunikacije koje je saudijska strana otvorila nakon serije udara na njene naftne transportere u vodama Crvenog mora te zauzimanja važnih tačaka u blizini prolaza Bab el-Mandeb, kako navodi The Wall Street Journal.

Izvori bliski ovom procesu ističu da Huti navedenu sumu definirišu kao kompenzaciju za pretrpljenu štetu usljed višegodišnjih vazdušnih udara i blokada pod vodstvom Saudijske Arabije. Iako su u kasnijim razgovorima spominjani i drugi finansijski okviri, ostaje jasno da pobunjenička grupa obustavu rata uslovljava desetinama milijardi dolara.

Pored novčane nadoknade, insistira se na tome da Rijad zvanično akredituje Hute kao legalnu vlast u Jemenu. Takav korak značio bi da Saudijska Arabija prihvata političku dominaciju grupacije koju naoružava njen ključni regionalni takmac Iran, i to tik uz vlastitu južnu granicu. Za vlasti u Rijadu ovi uslovi predstavljaju izuzetno složen izazov u nastojanjima da se okonča konflikt koji traje duže od jedne decenije.

Borbe su dodatno dobile na intenzitetu tokom ljetnih mjeseci kada su Huti pojačali udare po saudijskim energetskim postrojenjima i aerodromima, istovremeno šireći teritoriju pod svojom kontrolom. Pripadnici ovog pokreta trenutno napreduju prema luci Aden, gdje se nalazi sjedište međunarodno priznatih jemenske vlasti koje uživaju podršku Rijada. Informacije WSJ-a ukazuju da su se Huti približili na svega 80 kilometara od Adena, što predstavlja njihov najdublji prodor ka tom gradu još od 2015. godine.

Paralelno s tim, udari po teritoriji Saudijske Arabije postali su gotovo svakodnevna pojava. Analitičari organizacije ACLED navode da su tokom oktobra registrovani brojni napadi na komercijalne aerodromske piste i kapacitete naftne kompanije Saudi Aramco, što je izazvalo zastoje u aviosaobraćaju te požare i materijalnu štetu na postrojenjima. Samo u proteklim danima evidentirano je 26 sigurnosnih incidenata na saudijskom tlu.

Huti istovremeno izvode udare po pozicijama unutar Jemena kako bi onemogućili konsolidaciju snaga koalicije predvođene Saudijskom Arabijom. U jednom od najtežih udara u regiji Šabva život je izgubilo najmanje 75 osoba, dok je preko 200 ranjeno, što ga čini najsmrtonosnijim pojedinačnim napadom od obnavljanja sukoba.

Saudijski prijestolonasljednik Mohammed bin Salman odbija ući u sveobuhvatne pregovore bez prethodnog ostvarivanja vojnih pomaka koji bi Rijadu osigurali bolju pregovaračku poziciju. Iako saudijske snage nastavljaju sa zračnim udarima, slanje kopnenih jedinica nosi ogroman rizik od velikih ljudskih žrtava i unutrašnjeg nezadovoljstva, pri čemu su pojedini gubici već zabilježeni ali nisu javno objavljivani.

Stručnjaci sa Instituta Baker naglašavaju da je odnos snaga na terenu pretegnuo na stranu Huta jer udari po energetskoj infrastrukturnoj mreži direktno ugrožavaju povjerenje stranih investitora. Saudijska strana ima skromne vojne opcije protiv dobro ukopanog protivnika koji u dugotrajnom ratu iscrpljivanja ima znatno manje za izgubiti.

Pored finansijskih uslova, stručnjaci upozoravaju da bi pristajanje na ove zahtjeve stvorilo opasan presedan, omogućavajući Hutima da ubuduće iznova koriste vojnu eskalaciju kao mehanizam za iznuđivanje novih ustupaka ili novca.

Situaciju za Rijad dodatno otežava nedostatak široke međunarodne vojne podrške. Ujedinjeni Arapski Emirati su se povukli iz zajedničkih operacija krajem prošle godine zbog nesuglasica oko političke budućnosti Jemena, dok saveznici poput Turske i Pakistana nisu spremni za direktno učešće u napadima na jemenskom tlu. Egipat je odobrio slanje pomoći, ali isključivo odbrambenog karaktera, dok SAD trenutno ne pružaju direktnu vojnu asistenciju. Dodatnu prijetnju predstavlja i mogućnost šireg regionalnog okršaja sa Iranom, što primorava Saudijsku Arabiju da razvlači svoje odbrambene kapacitete na više frontova.