Saudijska Arabija tajno napala Iran: Otkriveni osvetnički udari Rijada

Saudijska Arabija pokrenula je niz dosad neobjavljenih napada na Iran kao odmazdu za udare na Kraljevinu tokom rata na Bliskom istoku, potvrdila su dva zapadna i dva iranska zvaničnika upoznata sa situacijom. Ovi napadi, koji ranije nisu bili prijavljeni, predstavljaju prvi poznati slučaj direktne vojne akcije Saudijske Arabije na iranskom tlu i pokazuju da Rijad postaje sve odvažniji u odbrani od svog glavnog regionalnog suparnika.

Prema navodima dvojice zapadnih zvaničnika, napade je krajem marta izvelo saudijsko ratno zrakoplovstvo, a jedan od njih opisao ih je kao “osvetničke udare po načelu ‘milo za drago’ za napade koje je pretrpjela Saudijska Arabija”. Reuters nije uspio potvrditi koje su bile konkretne mete, piše Reuters.

Saudijski udari naglašavaju širenje sukoba koji je započeo 28. februara zračnim napadima SAD-a i Izraela na Iran, a koji je na dosad neotkrivene načine uvukao cijeli Bliski istok u rat.

Od početka napada, Iran je projektilima i bespilotnim letjelicama gađao svih šest država Vijeća za saradnju u Zaljevu, napadajući ne samo američke vojne baze, već i civilne lokacije, aerodrome  i naftnu infrastrukturu, te je zatvorio Hormuški moreuz, čime je poremetio globalnu trgovinu.

UAE je zauzeo tvrđi stav

Ujedinjeni Arapski Emirati također su izveli vojne udare na Iran, objavio je u ponedjeljak Wall Street Journal. Zajedno, saudijske i emiratske akcije otkrivaju sukob čiji su stvarni razmjeri uglavnom ostali skriveni – sukob u kojem su zaljevske monarhije, pogođene iranskim napadima, počele uzvraćati.

Njihovi pristupi, međutim, nisu bili identični. UAE je zauzeo tvrđi stav, nastojeći Iranu nametnuti cijenu za napade i rijetko se upuštajući u javnu diplomatiju s Teheranom. Saudijska Arabija je, s druge strane, nastojala spriječiti eskalaciju i ostala je u redovnom kontaktu s Iranom, između ostalog i preko teheranskog ambasadora u Rijadu.

Visoki zvaničnik saudijskog ministarstva vanjskih poslova nije direktno komentirao je li postignut dogovor o deeskalaciji, ali je poručio: “Ponavljamo dosljedan stav Saudijske Arabije koji se zalaže za deeskalaciju, suzdržanost i smirivanje napetosti u potrazi za stabilnošću, sigurnošću i prosperitetom regije i njenih naroda.”

Iranski i zapadni zvaničnici rekli su da je Saudijska Arabija obavijestila Iran o udarima, što je uslijedilo nakon intenzivnog diplomatskog angažmana i saudijskih prijetnji daljnjom odmazdom. To je dovelo do sporazuma o deeskalaciji između dviju zemalja.

Ali Vaez, direktor Iranskog projekta pri Međunarodnoj kriznoj grupio, rekao je da bi osvetnički saudijski udari, praćeni sporazumom o smirivanju, “ukazali na pragmatično priznanje s obje strane da nekontrolirana eskalacija nosi neprihvatljive troškove”.

Takav slijed događaja, dodao je, pokazao bi “ne povjerenje, već zajednički interes da se sukobu nametnu ograničenja prije nego što preraste u širi regionalni sukob”. Neformalna deeskalacija stupila je na snagu sedam dana prije nego što su Washington i Teheran 7. aprila pristali na prekid vatre u svom širem sukobu.

Jedan od iranskih zvaničnika potvrdio je da su se Teheran i Rijad dogovorili o deeskalaciji, rekavši da je cilj bio “prekinuti neprijateljstva, zaštititi zajedničke interese i spriječiti eskalaciju napetosti”.

Iako su dugo bili suparnici, Iran i Saudijska Arabija, vodeće šiitske i sunitske sile na Bliskom istoku, obnovile su diplomatske odnose 2023. uz posredovanje Kine. To je uključivalo i primirje između Hutista u Jemenu, koje podržava Iran, i Saudijske Arabije, koje se od tada poštuje.

U uvodniku za saudijske novine Arab News proteklog vikenda, bivši šef saudijske obavještajne službe, princ Turki al-Faisal, opisao je strategiju Kraljevine.