Velika akcija na Kosovu: Uhapšeno pet bivših srpskih specijalaca zbog masakra iz 1999. godine

U zajedničkoj operaciji Specijalnog tužilaštva i Kosovske policije, u nedjelju je na Kosovu uhapšeno pet osoba u okviru istrage o ratnim zločinima u slučaju poznatom kao “Račak II”.

Prema navodima Specijalnog tužilaštva, uhapšeni se sumnjiče da su bili dio specijalnih policijskih jedinica Srbije koje su učestvovale u operaciji 15. januara 1999. godine u selu Račak.

Specijalni tužilac Mir Morina izjavio je da su istrage za zločine u Račku nastavljene i nakon što je u decembru prošle godine podignuta optužnica u odsustvu protiv 21 osobe.

Prema njegovim riječima, u proteklih šest mjeseci pribavljeni su novi dokazi koji su omogućili identifikaciju uhapšenih. Istakao je da identifikacija osumnjičenih izvršena putem video-snimaka i drugih dokaza, uključujući materijale koje su ranije objavili mediji na Kosovu i u Srbiji.

Morina je naglasio da istraga nije usmjerena samo na direktne izvršioce zločina, već i na njegove organizatore i nalogodavce.

Tokom nedjeljne operacije izvršeni su pretresi na nekoliko lokacija, pri čemu su zaplijenjeni dokumenti, uniforme, policijska oprema i drugi materijali relevantni za istragu. Šesti osumnjičeni u ovom slučaju nije pronađen u svom prebivalištu i trenutno je nedostupan vlastima.

Na konferenciji za novinare Tužilaštvo je saopštilo da su svi uhapšeni srpske nacionalnosti i da se radi o bivšim pripadnicima Ministarstva unutrašnjih poslova (MUP) Srbije. Četvorica od njih su penzioneri, dok jedan još uvijek radi u poštanskim službama u Srbiji. Kosovska policija je precizirala da je jedan od osumnjičenih priveden u ranim jutarnjim satima na graničnom prelazu Bela Zemlja, dok su ostala četvorica locirana i uhapšena na različitim lokacijama na Kosovu.

Oštre reakcije zvaničnika i Srpske liste

Nakon provođenja akcije, ministar unutrašnjih poslova Kosova Xhelal Sveçla oglasio se na Facebooku porukom da ratni zločini neće proći nekažnjeno te da će se gonjenje odgovornih nastaviti bez ikakvog kompromisa.

S druge strane, na hapšenja je oštro reagovala Srpska lista, najveća partija kosovskih Srba koja uživa podršku vlasti u Beogradu. Iz ove stranke tvrde da je riječ o “novom talasu zastrašivanja i progona Srba u Štrpcu i Gnjilanu kroz neosnovana hapšenja”.

“Ono čemu svjedočimo jeste čisto institucionalno nasilje i politički motivisan pritisak na srpski narod. Priština je godinama unazad kroz ovakve postupke pokušala da izgradi opasan narativ po kojem svaki Srbin koji je 1999. bio punoljetan može biti bez ikakvog osnova optužen za najteža krivična djela”, naveli su iz Srpske liste na Facebooku, dodajući da je cilj akcije stvaranje atmosfere straha i nesigurnosti.

Kontekst masakra u Račku i suđenja u odsustvu

Specijalno tužilaštvo na Kosovu je u decembru prošle godine već podiglo optužnicu u odsustvu protiv 21 osobe osumnjičene za ratne zločine protiv civilnog stanovništva u vezi s masakrom u Račku 15. januara 1999. godine, kada je ubijeno 42 albanska civila.

Ovakva suđenja u odsustvu omogućena su izmjenama Zakonika o krivičnom postupku Kosova iz 2022. godine. Ipak, zakon predviđa da se ovakvi procesi mogu održati samo pod uslovom da su tužilaštvo i sud prethodno iscrpili sva sredstva kako bi osigurali prisustvo optuženih. Istovremeno, Zakonik garantuje da osobe kojima se sudi u odsustvu imaju pravo na bezuslovno ponovno suđenje onog trenutka kada budu uhapšene.

Masakr u Račku bio je prelomna tačka koja je podstakla NATO savez da pokrene vojnu intervenciju i bombardovanje kako bi se okončao rat na Kosovu 1998-1999. godine, što je nekoliko godina nakon oslobođenja dovelo i do proglašenja nezavisnosti zemlje.

Tokom rata na Kosovu ubijeno je više od 13.000 civila, dok se hiljade vode kao nestale. Danas se još uvijek traga za više od 1.500 ljudi, većinom Albanaca. Stotine ubijenih kosovskih Albanaca ranije su pronađene u masovnim grobnicama u Srbiji, gdje su njihova tijela premjestile srpske snage u namjeri da prikriju počinjene zločine.