Historija jednog simbola: Zašto je zastava s ljiljanima neosvojiva tvrđava i kome ‘bode oči’?

Inicijativa jednog udruženja u entitetu RS, kojom se od Narodne skupštine RS, entitetske Vlade i predsjednika RS traži ‘trajna zabrana zastave sa ljiljanima’ ponovo je otvorila temu o ovom nekadašnjem zvaničnom državnom simbolu Bosne i Hercegovine. Dok potpisnici inicijative o zabrani navode da ih bijela zastava s grbom i ljiljanima ‘provocira i uznemiruje’  pa stoga traže zabranu njenog nošenja, pravna arhitektura države BH i historijske činjenice šalju potpuno drugačiju poruku.

Raport je istražio zašto je realizacija ove inicijative pravno neizvodiva, ustavno neodrživa i predstavlja ogledni primjer političkog revizionizma i selektivnog pamćenja.

Zastava je pravno ‘rođena’ kao državni, a ne vojni simbol

Da bi se razumjelo zašto je ova inicijativa osuđena na pravni neuspjeh, ali i zašto se pitanje simbola stalno vraća u ovdašnji javni prostor, potrebno je ogoliti činjenice, kako ustavne i historijske, tako i one psihološke.

Glavni narativ na kojem u ovom trenutku jedno udruženje iz entiteta RS temelji svoj zahtjev za zabranu ljiljana, jeste navod da je riječ o ‘ratnoj zastavi Armije BiH’  što se godinama tvrdi od režima u RS, a sada su svojoj ‘argumentaciji’ pridodali i to kako zastava s ljiljanima ‘nema nikakav pravni status’.

Međutim, zvanični dokumenti države u čijem je sastavu i entitet RS, potpuno demantuju ove navode. Prvo, bijela zastava sa štitom i šest zlatnih ljiljana pravno je ‘rođena’ kao državni, a ne vojni simbol.

Ona je zvanično usvojena Uredbom sa zakonskom snagom o utvrđivanju privremenog grba i zastave Republike BiH od 4. maja 1992. godine. Pod tom zastavom je Bosna i Hercegovina, nepune tri sedmice kasnije, tačnije, 22. maja 1992.godine, primljena u punopravno članstvo Ujedinjenih nacija.

Kasnije je njen status zacementiran kroz Zakon o grbu i zastavi RBiH što je objavljeno i u Službenom listu Republike BiH 1993.godine.

Ljiljani nikada nisu ukinuti i zabranjeni, nego zamijenjeni

Dakle, to nije bio simbol jedne vojske, već zvanični vizuelni identitet međunarodno priznate države, u čijem su Predsjedništvu u to vrijeme sjedili predstavnici i bošnjačkog i srpskog i hrvatskog naroda i građana.

Iako se u javnosti često koristi izraz da je ‘ukinuta’, zastava sa ljiljanima zapravo je samo zamijenjena novim državnim obilježjem, a ne i zakonski izbrisana ili zabranjena.

Do te promjene došlo je početkom 1998. godine kada je zbog nedostatka političkog konsenzusa u Parlamentu BiH oko državnih simbola, tadašnji visoki predstavnik Carlos Westendorp nametnuo današnju plavo-žutu zastavu.

I tada su politički predstavnici u PSBiH odbijali prihvatiti zastavu s ljiljanima. Međutim, pravo i Ustav jasno razdvajaju političku zamjenu simbola od njegove zabrane.

Također, Aneks II Ustava BiH, koji je dio Dejtonskog sporazuma garantuje puni pravni kontinuitet svih propisa i simbola države koja je prethodila današnjoj BiH. Pravno gledano, entitetske institucije nemaju nikakvu zakonsku nadležnost da retroaktivno proglašavaju ilegalnim zvanične simbole države čiji kontinuitet garantuje Dejton.

Da je to tako, potvrdio je i Osnovni sud u Banjaluci, koji je nedavno donio pravosnažno rješenje da je zastava sa ljiljanima potpuno legalno obilježje i naložio MUP-u RS da vrati zastave onim građanima koje je oduzela, uz obrazloženje da njeno isticanje ne predstavlja prekršaj niti krivično djelo.

Između historijske amnezije i mržnje

I sada, ako su pravne činjenice tako neumoljive i jasne, odakle dolazi toliki otpor prema ovom simbolu u entitetu RS, pa su zbog isticanja ove zastave i pri proslavi sportskih događaja na mlade slali policiju s ‘dugim cijevima?’

Sigurno je za to više razloga, a onaj koji najviše smeta aktuelnom režimu u RS koji zagovara secesionističke politike, vjerovatno je to što su ljiljani simboli nezavisne i jedinstvene BiH,a nadasve ljubavi prema domovini.

No, za režim u RS ta zastava očigledno predstavlja dublji, politički problem i neprihvatanje državnog kontinuiteta. Jer, priznavanje zastave sa ljiljanima kao legalne historijske zastave BiH značilo bi priznavanje činjenice da je entitet RS nastao unutar međunarodno priznatih granica države koja je postojala i prije Dejtona.

Negiranjem legaliteta te zastave i pokušajem njene zabrane isticanja, politički krugovi u RS pokušavaju održati svoj nebulozni narativ da je BiH nastala tek 1995. godine u Dejtonu od dva entiteta što je u direktnoj suprotnosti sa Ustavom BiH.

Ovaj slučaj pokušaja zabrane zastave s ljiljanima u entitetu RS nosi još jedan paradoks.

Ljiljan na štitovima i zastavama u srednjovjekovnoj Bosni potiče iz heraldike bosanske dinastije Kotromanića , vladarske porodice koja je u titulama svojih kraljeva, poput Tvrtka I, nosila nazive kraljeva Srba, Bosne, Primorja i Zapadnih strana.

Svođenjem ljiljana na isključivo bošnjački ili što pokušavaju vojni simbol, politika u entitetu RS se zapravo odriče sopstvenog srednjovjekovnog nasljeđa i korijena na ovim prostorima, pretvarajući historijski simbol, a sada i sve one koji ga poštuju i ističu u metu političkog progona.

Dvostruki aršini i licemjerstvo

No, najveći apsurd ove inicijative ogleda se u dvostrukim aršinima i licemjerstvu režima RS.

Dok se podnose inicijative za zabranu nekad zvanične, historijske zastave BiH, zbog čega bi progonili Bošnajke, u RS prešućuju svoje pokušaje i težnje  da u zvanične institucije i ustavni sistem jednog bh. entiteta uvedu simbole Srbije, od zastave, grba i himne, što je ranije zaustavio Ustavni sud BiH, li ko zna kad će im opet naumpasti da ponovo krenu s tim idejama.

Ali, čak i kada bi Narodna skupština RS podlegla populizmu i izglasala zakon o zabrani ove zastave, takav akt bi u najkraćem roku pao pred Ustavnim sudom BiH zbog direktnog kršenja Člana 10. Evropske konvencije o ljudskim pravima ali i zbog kršenja ustavnog kontinuiteta države.

Zastava sa ljiljanima, sviđala se ona nekome ili ne, utkana je u pravno i historijsko tkivo BiH i nikakvim inicijativama i dekretima se ne može izbrisati historija jedne zemlje, niti se policijskim prekršajnim nalozima može nadjačati ustavni poredak države.

Narodna skupština RS o tome ima i svježe iskustvo kada je u oktobru prošle godine povukla sve neustavne zakone protiv države BiH koje je prije toga bila donijela.

Valjda će poučena tim iskustvom odbiti ovu inicijativu za koju zna da je unaprijed osuđena na propast.