Reakcija EU na sahranu zločinca Mladića je loša i nikakva. Očekuje se konkretan potez

Hiljade ljudi su u ponedjeljak u Beogradu prisustvovale sahrani Mladića, među kojima brojni političari iz Srbije i Republike Srpske. Vojska Srbije bila je postrojena na putu kojim je prolazila pogrebna povorka, a počasnom paljbom Mladiću, koji je osuđen za genocid i druge zločine počinjene u BiH, odate su vojne počasti.

Glasnogovornica Evropske komisije Paula Pinho je, prema pisanju medija, izjavila kako se sahrana Mladića ne odvija uz državne počasti.

Tvrdnje Evropske komisije

Iako su samoj ceremoniji prisustvovali visoki zvaničnici Srbije i cijeli događaj obezbjeđivala vojska i policija, a sahrana završena počasnom paljbom uniformisanih vojnika, Pinho je rekla da se ne radi o državnim počastima.

“Čuli smo da je bio predviđen pogreb s državnim počastima, ali to se nije dogodilo”, izjavila je, kako prenosi agencija Hina.

Na dodatno pitanje da to obrazloži, samo je kazala da je “na Srbiji da odluči kako će organizirati sprovod. Mi smo jasno iznijeli svoje stajalište”.

Reakcija Evropske unije

Evropska unija je, putem Evropske službe za vanjsko djelovanje (EEAS), reagovala na smrt Ratka Mladića uz poruku da veličanje ratnih zločinaca, negiranje genocida i revizionizam “proturječe najosnovnijim evropskim vrijednostima” te da za takve pojave nema mjesta ni u EU niti u državama kandidatima, piše u svojoj analizi Detektor.

Kenan Hodžić, docent na Katedri za sigurnosne studije pri Fakultetu za kriminalistiku, kriminologiju i sigurnosne studije Univerziteta u Sarajevu, napominje da je javnost imala priliku vidjeti nošenje lijesa, stražu, vojni orkestar i počasnu paljbu, što je, iz domena stručnog, vojno-pravnog, političko-sigurnosnog i organizacijskog dijela ceremonijala, jasno data slika da se tu pridaju zvanične državne počasti jednom presuđenom ratnom zločincu.

“To je jedan apsurd. Formalni, pravni i međudržavni apsurd kojim se briše granica između državnih i oružanih snaga i paravojnih struktura iz perioda 1990-ih”, kaže Hodžić.

Kontinuitet politike

On smatra da bi u međunarodnom pravu ovo bio “čin jednog kontinuiteta s politikom i djelima za koje je Mladić osuđen u dijelu nekakvih implikacija”.

“Poruka koja se šalje, pored toga što je bizarna, jeste veoma tužna. I reakcije su nedovoljno jake, snažne i ne odgovaraju realnim okolnostima u kojima mi živimo ovdje. Tužno je da kroz komemoraciju prvobitno, pa sahranu, pa sve poruke i prateći politički govori, nažalost, poručuju da i dalje stoje iza vojne doktrine i ciljeva iz 1990-ih godina”, navodi Hodžić.

Dodaje da to narušava regionalnu saradnju, ali i u velikoj mjeri strateško partnerstvo u dijelu evropskih integracija. On smatra da EU nije poslala adekvatan odgovor na cjelokupne događaje.

Nedovoljno snažan odgovor

“Vrlo neadekvatno orijentisan i retorički slab, poslan ublaženim tonom. Kao da ih je zapravo stid što sami organi EU nemaju dovoljno jake i snažne mehanizme da ih suoče sa ovim aktivnostima”, dodaje Hodžić.

Mediji su prenijeli da je Pinho danas izjavila da se istražuju mogućnosti u vezi sa sljedećim koracima koji bi mogli biti poduzeti protiv Srbije. Kazala je “da su fotografije sa sahrane šokantne i nivo zvanične podrške te da učešće ministara i vojske pokazuje neuspjeh da se suoči s tamnim poglavljem u skoroj evropskoj historiji, te je kontradiktorno vrijednostima Evropske unije”.

Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen je na svom X nalogu objavila kako su snimci sa sahrane bili šokantni.

Šokantni snimci

“Elementi zvanične podrške, kao i prisustvo pojedinih visokih srbijanskih zvaničnika na sahrani, duboko su za žaljenje. Oni pokazuju neuspjeh u suočavanju s mračnim poglavljem novije evropske historije i u suprotnosti su s vrijednostima na kojima počiva put Srbije ka Evropskoj uniji. Naše misli su sa svim žrtvama zločina počinjenih u zemljama bivše Jugoslavije”, napisala je.

Visoka predstavnica EU za vanjsku politiku i bezbjednost te potpredsjednica Evropske komisije Kaja Kallas je u objavi na svom X profilu rekla da u Evropi nema mjesta za veličanje ratnih zločinaca.

“Javno veličanje osuđenog ratnog zločinca u Beogradu predstavlja uvredu sjećanju na žrtve, njihovim porodicama i svima onima koji su patili tokom sukoba na Zapadnom Balkanu. Istinsko pomirenje ne može se graditi na revizionizmu, negiranju genocida ili odavanju počasti počiniocima”, napisala je.

Aktivno učešće države

I direktor Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava Univerziteta u Sarajevu Muamer Džananović smatra da je riječ o državnim počastima, bez obzira na pokušaje da se njihov karakter naknadno relativizira formalnim i protokolarnim objašnjenjima.

“Kada u transportu posmrtnih ostataka učestvuje avion Vlade Srbije, kada su uključeni pripadnici Vojske Srbije, državni simboli, policijska pratnja, vojni objekti i visoki državni zvaničnici, onda je jasno da država nije bila samo posmatrač, nego aktivni učesnik u ceremoniji”, napominje Džananović.

Takav odnos, kako naglašava, prema pravosnažno osuđenom ratnom zločincu potpuno je u skladu s dugogodišnjim djelovanjem režima Aleksandra Vučića – prema međunarodnoj zajednici nastoji se zadržati privid distance i evropske orijentacije, dok se domaćoj i regionalnoj javnosti istovremeno šalju poruke kontinuiteta s nacionalističkim politikama 1990-ih godina.

Glorifikacija počinilaca

Džananović navodi da, kao što je genocid osmišljavan, organiziran i provođen uz učešće političkog, vojnog i državnog vrha, tako se i njegova posljednja etapa – negiranje zločina, glorifikacija počinilaca i institucionalno čuvanje njihovog naslijeđa – podržava, organizira i finansira s vrha.

“Najteža posljedica takvog postupanja jeste ponovno ponižavanje i povređivanje žrtava i njihovih porodica, ali i svjesno potkopavanje autoriteta pravosnažnih presuda međunarodnih sudova i procesa suočavanja s prošlošću”, dodaje Džananović.

Evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala je predstojeću posjetu Srbiji zbog, kako je napisala na društvenim mrežama, veličanja Mladića nakon njegove smrti.

Otkazana posjeta Srbiji

“Veličanje koje prati njegovu smrt nije kompatibilno s vrijednostima na kojima je izgrađen put ka EU. Taj put zahtijeva suočavanje s prošlošću, istinsko pomirenje i poštovanje žrtava ratnih zločina”, napisala je Kos nakon Mladićeve smrti.

Dušan Janjić iz Foruma za etničke odnose u Beogradu pojašnjava da je reakcija EU opasna birokratska i politička neprofesionalnost.

“To je signal da sa Evropskom komisijom nešto nije u redu ako mogu činovnici portparoli da izlaze nespremni, pa da onda predsednica Komisije donekle rediguje taj stav, a da je to u direktnoj kontradikciji sa onim što je pre njih rekla Marta Kos, koja je najavila reakciju u Beogradu u nameri da zapravo ‘smanji doživljaj’ Beograda”, pojašnjava Janjić.

Opasan presedan

On smatra da nema spora da su u vezi s Mladićevom sahranom u pitanju elementi državne počasti, prije svega vojne, što je vrlo opasan presedan.

“To je važnije od toga da li je bio Vučić. Svi se bave da li je bio Vučić. Taj događaj bez Vučića ne bi mogao, on ima ono za što je osuđen Mladić – komandnu ili odgovornost po nadležnosti i moći, Vučić ne može da se izvuče za odgovornost. Ali vojska, prisustvo vojske, infrastruktura vojske, organizatori glavni protokola su ljudi iz Užičkog korpusa, koji su bili u Srebrenici”, pojašnjava Janjić, te dodaje da je Vučić ovom sahranom Vojsku Srbije uspio da poveže s ratnim zločinima i vrati na granice iz “koje je Srbija bježala”.

Na objavu Von der Leyen reagovao je Emir Suljagić, direktor Memorijalnog centra Srebrenica, i rekao da jedino za žaljenje u cijeloj priči jeste to što ona odbija stvari nazvati pravim imenom.

Suljagićeva reakcija

Suljagić je naveo da je prisustvovalo pet ministara Vlade Srbije, da su srpski vojnici držali počasnu stražu pored Mladićevog kovčega, kao i da je njegovo tijelo prevezeno avionom Vlade Srbije, pod zastavom Republike Srbije.

“Ako ovo nije učešće države, šta onda jeste? U svakom slučaju, zapamtit ćemo ko je stajao uz nas, a ko je okrenuo glavu. Posebno ćemo to zapamtiti sljedeći put kada neki zvaničnik Evropske unije zatraži da posjeti Memorijalni centar. Dosta nam je ljudi koji samo deklarativno iskazuju poštovanje prema žrtvama, dok istovremeno pružaju ruku političarima koji sanjaju o budućim genocidima”, napisao je Suljagić na svom X nalogu.

Mladić, osuđen na doživotnu kaznu zatvora za genocid u Srebrenici, preminuo je 27. augusta u Pritvorskoj jedinici Međunarodnog mehanizma za krivične sudove (MMKS) u Haagu. Nakon njegove smrti, u javnom prostoru pojavilo se otvoreno veličanje Mladića, kroz okupljanja, komemoracije, javne skupove, ali i organizaciju sahrane.

Sahrana u Beogradu

Mladić je sahranjen na beogradskom Topčiderskom groblju, uz prisustvo više hiljada građana, veterana, policije i pripadnika različitih desničarskih organizacija. Jučerašnjoj komemoraciji i sahrani prisustvovali su zvaničnici iz Republike Srpske i Srbije.