EU obilježava godišnjicu osnivanja: BiH rizikuje gubitak dodatnih 373 miliona eura

Evropska unija danas obilježava 33 godine od zvaničnog osnivanja, dok Bosna i Hercegovina i dalje čeka održavanje prve međuvladine konferencije i formalni početak pristupnih pregovora.

Evropska unija uspostavljena je 1. novembra 1993. godine, stupanjem na snagu Ugovora iz Maastrichta, koji je potpisan 7. februara 1992. godine u Nizozemskoj. Tim dokumentom dotadašnja evropska ekonomska integracija prerasla je u širu političku zajednicu, uz uvođenje evropskog građanstva, zajedničke vanjske i sigurnosne politike te postavljanje temelja za ekonomsku i monetarnu uniju.

Ugovor je potpisalo 12 država, dok Evropska unija danas broji 27 članica, nakon izlaska Ujedinjenog Kraljevstva 2020. godine.

Za Bosnu i Hercegovinu, koja je u vrijeme osnivanja EU bila zahvaćena ratom, evropske integracije postale su jedno od ključnih vanjskopolitičkih opredjeljenja u poslijeratnom periodu.

Prvi značajan korak bilo je potpisivanje Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju 2008. godine, koji je stupio na snagu 1. juna 2015. godine. BiH je zahtjev za članstvo podnijela u februaru 2016. godine, a Evropska komisija je u maju 2019. objavila mišljenje s 14 ključnih prioriteta u oblastima demokratije, funkcionisanja institucija, vladavine prava, osnovnih prava i reforme javne uprave.

Evropsko vijeće dodijelilo je Bosni i Hercegovini kandidatski status u decembru 2022. godine, a u martu 2024. donijelo odluku o otvaranju pristupnih pregovora. Ipak, njihov formalni početak i dalje zavisi od ispunjavanja preostalih reformskih uslova i usvajanja pregovaračkog okvira.

BiH još nije ispunila ključne obaveze

Šef Delegacije Evropske unije u BiH Luigi Soreca upozorio je da zemlja, više od dvije i po godine nakon odluke o otvaranju pregovora, još nije ispunila pojedine važne obaveze.

Među njima su usvajanje Zakona o sudovima BiH i Zakona o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću BiH, usklađenih s evropskim standardima, kao i imenovanje glavnog pregovarača koji bi predstavljao državu u procesu pristupanja.

Soreca je istakao da je BiH ostvarila određeni napredak, posebno u saradnji policijskih agencija, sigurnosti i upravljanju granicama, uključujući finalizaciju sporazuma s Frontexom. Ipak, ključne reforme u pravosuđu i dalje nisu završene.

Upozorio je i na rizik da BiH do kraja godine izgubi dodatnih 373 miliona eura iz Plana rasta za zapadni Balkan. Ranije su joj već umanjena predviđena sredstva za 108 miliona eura.

Evropska komisija odobrila je Reformsku agendu BiH u decembru 2025. godine, čime je otvorena mogućnost korištenja do 976,6 miliona eura evropske podrške. Međutim, isplata sredstava zavisi od ispunjavanja pravnih i institucionalnih uslova te provođenja dogovorenih reformi.

Poziv novim vlastima da nastave reforme

Nakon Općih izbora održanih 4. oktobra ove godine, visoka predstavnica EU za vanjske poslove i sigurnosnu politiku Kaja Kallas i evropska komesarka za proširenje Marta Kos pozvale su novoizabrane predstavnike vlasti da bez odgađanja formiraju institucije i nastave reformske aktivnosti.

U zajedničkom saopćenju naglasile su da je potrebno provesti korake iz preporuka Evropske komisije kako bi Vijeće EU moglo usvojiti pregovarački okvir i omogućiti održavanje prve međuvladine konferencije.

Evropsko vijeće je na sastanku održanom 15. i 16. oktobra potvrdilo da proširenje ostaje geostrateško ulaganje u mir, sigurnost, stabilnost i prosperitet evropskog kontinenta. Istaknuto je da napredak svake države kandidatkinje zavisi od pojedinačno ostvarenih rezultata, posebno u oblasti vladavine prava.

Za građane Bosne i Hercegovine proces evropskih integracija već je donio određene koristi. Među njima su bezvizni režim za putovanja u šengenski prostor, koji je na snazi od decembra 2010. godine, trgovinske pogodnosti kroz Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju te mogućnost učešća u evropskim programima poput Erasmusa+.

Ipak, članstvo u Evropskoj uniji ostaje dugoročan cilj koji zahtijeva usklađivanje domaćeg zakonodavstva s evropskim pravnim standardima, jačanje institucija i provođenje sveobuhvatnih reformi.