Dogovor u Podgorici: Ustavne reforme mogle bi ubrzati evropski put Crne Gore

Skupština Crne Gore prošle sedmice podržala je pokretanje procesa izmjene Ustava kojim bi se dodatno ojačala nezavisnost pravosuđa i Centralne banke. Odluka je rezultat dogovora između vlasti i opozicije, a predstavlja jedan od važnih koraka na putu zemlje prema članstvu u Evropskoj uniji.

Glasovima poslanika vladajućih i opozicionih stranaka započeta je procedura izmjene najvišeg pravnog akta države, čime je Crna Gora ispunila jedan od ključnih uslova za nastavak pregovora s Briselom i zatvaranje preostalih poglavlja.

Promjene Ustava posebno su značajne za Poglavlje 23 pregovora s Evropskom unijom, koje se odnosi na pravosuđe, osnovna prava i vladavinu prava.

Predložene izmjene obuhvataju promjene u sastavu Sudskog i Tužilačkog savjeta, kao i dodatno jačanje autonomije Centralne banke.

Poslanik Demokratske Crne Gore Nikola Rovčanin kazao je da je prvi korak već napravljen, odnosno da je Ustav “otključan”, dok je drugim glasanjem utvrđen prijedlog ustavnih amandmana.

“U toku je javna rasprava koja traje 30 dana, a svi zainteresovani mogu dostaviti primjedbe, prijedloge i sugestije”, rekao je Rovčanin.

Završno glasanje o izmjenama očekuje se početkom septembra.

Dogovor vlasti i opozicije

Ustavnim promjenama prethodio je politički sporazum između vlasti i opozicije, uz posredovanje ambasadora Evropske unije u Podgorici Johana Satlera.

Kao dio dogovora, vlast je prihvatila zahtjeve opozicije da se izmijene zakoni o unutrašnjim poslovima i Agenciji za nacionalnu sigurnost, da se završi proces ustavnih promjena do 4. septembra, ali i da se bez odlaganja izaberu dvije sudije Ustavnog suda.

Opozicioni poslanik Boris Mugoša ocijenio je da bi dogovorene obaveze trebale biti realizovane, navodeći da je postignuta saglasnost da se najvažnija imenovanja u državnim institucijama obavljaju uz široku podršku vlasti i opozicije.

Dodao je da je cilj zatvaranje svih pregovaračkih poglavlja s EU do kraja godine ili najkasnije u prvom kvartalu naredne, nakon čega bi slijedila složenija faza – ratifikacija članstva u državama članicama Unije.

EU upozorava na probleme u pravosuđu

Evropska komisija u svom izvještaju o vladavini prava upozorila je da povjerenje građana Crne Gore u nezavisnost pravosuđa i dalje ostaje nisko.

Kao jedan od glavnih problema navedeni su politički uticaji i pritisci na pravosudne institucije. Komisija je istakla da, uprkos postojećim mehanizmima za zaštitu od neprimjerenog uticaja, kritike i pritisci na tužilaštvo nisu prestali.

Posebnu zabrinutost izazvale su javne kritike političkih aktera upućene tužilaštvu i sudovima tokom istraga i donošenja odluka.

U posljednjem periodu na udaru kritika našao se vrhovni državni tužilac Milorad Marković, kojeg su pojedini predstavnici vlasti optuživali da tužilaštvo nije dovoljno aktivno u procesuiranju bivših visokih funkcionera.

S druge strane, opoziciona Demokratska partija socijalista kritikuje glavnog specijalnog tužioca Vladimira Novovića, tvrdeći da postoji selektivan pristup u predmetima visoke korupcije.

Put prema EU ulazi u završnu fazu

Evropska unija očekuje da će ustavne reforme dodatno učvrstiti nezavisnost pravosuđa, iako dio stručne javnosti upozorava da bi određene promjene mogle otvoriti pitanje odgovornosti i kontrole tužilačkih institucija.

Očekuje se da proces ustavnih izmjena bude završen u septembru, nakon čega bi Crna Gora trebala intenzivirati rad na zatvaranju preostalih 15 pregovaračkih poglavlja.

Dodatni napredak ostvaren je i popunjavanjem Ustavnog suda, što je bio jedan od zahtjeva Evropske unije.

Time je uklonjena još jedna prepreka na evropskom putu Crne Gore, a prema procjenama, najveći izazov u narednom periodu mogla bi predstavljati otvorena bilateralna pitanja sa susjednom Hrvatskom. Razgovori o njihovom rješavanju već su u toku.