EU mijenja pravila igre: Hoće li BiH otpad pretvoriti u energiju ili ostati zatrpana deponijama

Evropska unija primjenjuje stroga pravila koja se odnose na emisije ugljendioksida pa i bh. kompanije moraju poštivati takve direktive. U praksi, mnoge zemlje EU već su razvile napredne sisteme odvojenog prikupljanja, reciklažnih centara i postrojenja za preradu otpada, dok se deponovanje sve više ograničava visokim taksama i zabranama za određene vrste otpada.

Bosna i Hercegovina je u toj priči još na početku, a sistem upravljanja otpadom je fragmentiran, jer je nadležnost podijeljena između entiteta i kantona, što otežava jedinstveno planiranje i investicije. Većina otpada i dalje završava na deponijama, dok je nivo reciklaže nizak u poređenju s evropskim standardima.

U posljednje vrijeme pojavljuju se planovi za uvođenje EU praksi, poput odvojenog prikupljanja, razvoja reciklažnih sistema i korištenja otpada kao alternativnog goriva (RDF/SRF) u industriji. 

Poseban izazov je i to što EU sve više ograničava izvoz otpada i strogo kontroliše njegovu obradu, pa BiH u budućnosti mora birati između ulaganja u reciklažu ili skupih tehnologija spaljivanja otpada.

Šta je neopasni otpad – SRF

Više od polovine energije korištene za proizvodnju klinkera, osnovne sirovine za proizvodnju cementa, u EU već dolazi iz alternativnih goriva, uključujući standardizirano čvrsto gorivo iz neopasnog otpada (SRF) i gume.

To smanjuje upotrebu fosilnih goriva, emisije ugljendioksida i odlaganje otpada. Njemačka je lider po pitanju upotrebe alternativnih goriva u cementnoj industriji gdje se oko 70 posto fosilnih goriva svake godine zamijeni gorivom iz otpada.

Govoreći o upravljanju otpadom u BiH, dekan Politehničkog fakulteta Univerziteta u Zenici i predsjednik upravnog odbora ‘Eko Foruma Zenica’ Samir Lemeš kaže za Raport da se ova oblast odvojeno razmatra u FBiH i RS, jer je riječ o entitetskoj nadležnosti.

Foto: Magnific

“Nedavno je na javnoj raspravi bio novi federalni plan upravljanja otpadom u kojem se po prvi put na neki način legalizira tzv. RDF (Refuse-Derived Fuel), odnosno alternativno gorivo koje se pravi od otpada. Čak su bile predložene i neke mjere uspostavljanja centara za upravljanje otpadom koji bi proizvodili RDF kao gorivo“, kaže Lemeš.

U Bosni i Hercegovini nedostaje funkcionalan, jedinstven sistem prikupljanja i obrade otpada. Većina otpada i dalje završava na divljim deponijima. Zbog toga je važno razvijati sistem razvrstavanja otpada kako bi BiH imala svoj domaći SRF/RDF.

Prema nekim procjenama, godišnje svaki stanovnik u BiH proizvede oko 500 kilograma otpada.

Kada je riječ o SRF-u kojeg koriste i bh. cementare, Lemeš navodi da ono trenutno ispunjava zahtjeve bh. legislative.

SRF je čvrsto oporavljeno gorivo ili sekundarno gorivo. Dobija se od posebne vrste otpada koja je prošla kroz proces prerade kako bi se pretvorila u visokoefikasni energent, odnosno gorivo koje se najčešće koristi u teškoj industriji kao zamjena za fosilna goriva poput uglja.

Šta kaže zakon 

SRF se dobija iz neopasnog otpada, uglavnom iz komercijalnog, industrijskog ili selektiranog komunalnog otpada. Sastoji se od materijala koji imaju visoku kaloričnu vrijednost, a koji se nisu mogli reciklirati na klasičan način. To su najčešće komadići plastike koja nije pogodna za ponovnu preradu, ostaci papira i kartona, tekstil i koža te suhi  ostaci drveta.

Otpad ne postaje SRF sam od sebe. On prolazi kroz strogo kontrolisan proces obrade u specijalizovanim postrojenjima gdje se izdvajaju materijali koji se mogu reciklirati (poput metala i stakla) i opasni materijali. Preostali suhi otpad se sitni (melje) na tačno određenu veličinu komadića. Suši se kako bi se smanjio procenat vlage i povećala energetska efikasnost.

Dobar primjer korištenja SRF goriva su cementare gdje se ovo gorivo koristi za cementne peći koje zahtijevaju ekstremno visoke temperature. Zbog strogih standarda proizvodnje, SRF ima tačno definisanu kaloričnu vrijednost i nizak procenat teških metala, što industriji omogućava stabilan proces sagorijevanja.

SRF je viša klasa goriva proizvedenog od otpada, odnosno to je zvanično standardizovano gorivo prema evropskim normama (EN 15359) i tačno se zna njegov hemijski sastav, procenat vlage i kalorijska moć.

Iako se u određenim ekološkim krugovima u BiH dovodi u pitanje upotreba goriva dobijenog iz otpada te se iznose paušalne informacije o količini uvezenog otpada, istina je da, prema zvaničnim podacima, čak 900.000.000 ili 1.000.000.000 kilogarama više otpada izađe iz BiH nego što uđe. Važno je napomenuti i da se u BiH ne uvozi opasan otpad. BiH takav otpad izvozi, a uvozi se isključivo neopasan otpad, odnosno gorivo.

Federalno ministarstvo okoliša i turizma u svom pregledu relevantnih činjenica i podataka o prekograničnom prometu otpada s kojima raspolaže, uključujući izvoz, uvoz i tranzit otpada te korištenje goriva iz otpada (RDF/SRF) istaklo je kako se svi postupci provode uz obavezne saglasnosti država izvoza, tranzita i uvoza, čime se osigurava praćenje svake pošiljke.

„Dozvole za prekogranični promet izdaje Federalno ministarstvo okoliša i turzima na godišnjem nivou, radi preciznog praćenja količina. Pored navedenog, dozvola za prekogranični promet se dostavlja Federalnoj upravi za inspekcijske poslove, te Upravi za indirektno oporezivanje BiH koje u skladu sa svojim nadležnostima vrše nadzor nad uvozom neopasnog otpada.

U Federaciju BiH se može uvoziti isključivo neopasni otpad iz EU, ključnog broja prema katalogu otpada 19 12 10, RDF/SRF, a uvoznici mogu biti isključivo privredni subjekti koji posjeduju dozvole za suspaljivanje alternativnih goriva u ovom slučaju: Lukavac Cement d.o.o. Lukavac i Heidelberg Materials Cement BiH d.d. Kakanj“, navode iz Ministarstva okoliša FBiH.

Dodaju kako RDF/SRF predstavlja gorivo proizvedeno obradom otpada u specijalizovanim i akreditovanim postrojenjima Evropske unije. Radi se o prethodno obrađenom neopasnom otpadu, gorivo nastalo iz otpada, koji se koristi kao alternativni energent u industrijskim postrojenjima postupkom energetske oporabe (R1 – suspaljivanje).
Naglašavaju da RDF/SRF nije komunalni otpad iz domaćinstava, već materijal koji prolazi selekciju, obradu, hemijsku analizu i kontrolu kvaliteta te mora ispunjavati međunarodne standarde za korištenje kao gorivo.

„Maksimalne količine koje se mogu koristiti striktno su definisane okolišnim dozvolama, te prekoračenje nije moguće bez nove saglasnosti nadležnih institucija. Svaka pošiljka RDF/SRF mora zadovoljiti standard BAS EN 21640 – Čvrsta prerađena goriva: specifikacije i klase ili kompatibilne međunarodne norme. Hemijske analize obavezno se provode za svaku pošiljku u ovlaštenim laboratorijama, a dodatne kontrole vrše se i u laboratorijama industrijskih postrojenja koja koriste gorivo.

U slučaju odstupanja od propisanog kvaliteta pokreće se postupak povrata pošiljke u državu izvoza“, stav je Ministarstva okoliša FBiH.
Kada se govori o smanjenju karbonskog otiska (emisija CO2), on je direktno proporcionalan sadržaju biomase u gorivu (bilo da je to gorivo fosilno ili alternativno). Naučno je dokazano  da je u polovnim automobilskim gumama, koje se također koriste kao alternattivno gorivo u industriji cementa, sadržano 27% biomase. Kada govorimo o gorivu iz otpada (SRF) sadržaj biomase se kreće od 20 do čak 65% , što se također strogo kontroliše i dokazuje konkretnim ispitivanjima u akreditovanim laboratorijama.