Ko bi mogao naslijediti Khameneija: Skupština pred historijskom odlukom

Pet dana nakon ubistva vrhovnog vođe Alija Khameneija, Iran iza zatvorenih vrata traži novog lidera koji bi vodio zemlju kroz izuzetno težak period, dok intenzivni izraelski napadi i dalje pogađaju različite dijelove države i odnose živote visokih zvaničnika.

Tijelo nadležno za izbor vrhovnog vođe, Skupština stručnjaka, započelo je razmatranje potencijalnih kandidata. Među imenima koja se spominju nalaze se Mojtaba Khamenei (sin ubijenog lidera), Ahmad Arafi, Mohammad Reza Hosseini Bushehri, Hassan Khomeini, Hassan Rouhani i Sadeq Amoli Larijani.

Prema navodima medija bliskih Revolucionarnoj gardi, konačna odluka još nije donesena.

“Glavna opcija”

Tri iranska zvaničnika upoznata s raspravama navode da je Skupština stručnjaka održala sastanak na kojem je Mojtaba Khamenei predstavljen kao “vodeći izbor”. Ipak, pojedini članovi izrazili su zabrinutost da bi javna objava njegovog imenovanja mogla učiniti njega metom Sjedinjenih Američkih Država i Izraela.

Istovremeno, izraelski napad pogodio je zgradu u gradu Qomu koja je trebala biti domaćin sastanka o izboru novog vođe, iako je objekt u trenutku napada bio prazan, prema navodima agencije Fars News Agency.

Prema iranskom ustavu, odluka o izboru ili smjeni vrhovnog vođe isključivo je u nadležnosti Skupštine stručnjaka. Ranije su, još za života Khameneija, vođene neformalne rasprave o mogućim scenarijima nasljeđivanja kako bi se spriječio ustavni vakuum ili unutrašnji sukobi.

Mojtaba i Mostafa Khamenei

Mojtaba Khamenei godinama se smatrao utjecajnom figurom unutar očevog ureda, iako nije imao formalnu visoku državnu funkciju. Navodi se da je igrao neformalnu ulogu u koordinaciji s Revolucionarnom gardom, posebno tokom protesta 2009. godine. Ipak, njegovo eventualno imenovanje izaziva kontroverze jer iranski sistem formalno nije nasljedan.

Spominje se i njegov brat Mostafa Khamenei, ali s mnogo manje političke težine, budući da je više vezan za vjerske krugove nego za sigurnosne strukture.

Ostala imena i institucionalna težina

Među utjecajnim figurama je i Mohammad Reza Hosseini Bushehri, član Skupštine stručnjaka s jakim uporištem u vjerskom establišmentu u Qomu. Također se spominju Mohsen Araki i Ahmad Mobaleghi Arafi kao kandidati s jakim teološkim i administrativnim kredibilitetom.

Sadeq Amoli Larijani, bivši šef pravosuđa i aktuelni predsjednik Vijeća za utvrđivanje interesa sistema, smatra se snažnim kandidatom zbog iskustva i dubokih veza unutar državnog aparata.

Ime Hassana Rouhanija, bivšeg predsjednika i člana Skupštine stručnjaka, također se pojavljuje u spekulacijama, iako njegove šanse zavise od unutrašnjih političkih odnosa snaga. Spominje se i Hassan Khomeini, unuk osnivača Islamske Republike Ruhollah Khomeini.

Kolektivno vodstvo kao alternativa

Jedan od scenarija koji se ponovo razmatra jeste formiranje kolektivnog vijeća pravnika umjesto jednog vrhovnog vođe. Ova ideja bila je razmatrana i 1989. godine nakon smrti Ruhollaha Khomeinija, prije nego što je odlučeno da Khamenei preuzme funkciju samostalno.

Povratak toj opciji danas odražava poteškoće u postizanju konsenzusa oko jedne osobe, s obzirom na postojanje više centara moći unutar sistema.

Na kraju, izbor nasljednika neće zavisiti samo od vjerskog autoriteta ili starješinstva, već i od sposobnosti kandidata da osigura ustavni legitimitet, sigurnosnu stabilnost i političku podršku. Ishod bi mogao preoblikovati budućnost iranskog sistema vlasti zasnovanog na principu Vilajet-e Fakih (starateljstvo pravnika).