Na današnji dan Amerikanci testirali prvu hidrogensku bombu: Eksplozija izbrisala cijelo ostrvo

Na današnji dan, 1. novembra 1952. godine, Sjedinjene Američke Države izvele su na pacifičkom ostrvu Enewetak historijski test pod nazivom “Ivy Mike”, tokom kojeg je detonirana prva termonuklearna, odnosno hidrogenska bomba.

Eksplozija je oslobodila energiju procijenjenu na 10,4 megatona TNT-a, što je približno 700 puta više od snage atomske bombe “Little Boy”, bačene na Hirošimu 1945. godine. Ovaj događaj označio je početak nove, termonuklearne ere i dodatno pojačao napetosti tokom Hladnog rata.

“Ivy Mike” nije bio klasično oružje spremno za upotrebu niti bomba koja se mogla izbaciti iz aviona. Radilo se o masivnom eksperimentalnom uređaju koji je predstavljao prvu praktičnu primjenu Teller-Ulamovog dizajna, koncepta stepenaste fuzije koji su razvili fizičari Edward Teller i Stanislaw Ulam.

Princip se zasnivao na tome da primarna fisijska eksplozija, odnosno detonacija atomske bombe, stvori ekstremni pritisak i rendgensko zračenje potrebno za kompresiju i pokretanje fuzije u sekundarnom gorivu.

Sam uređaj, nazvan “Kobasica”, bio je visok više od šest metara i težak čak 82 tone. Zbog korištenja tečnog deuterija kao fuzionog goriva, bilo je potrebno izgraditi masivno postrojenje za hlađenje, koje je supstancu održavalo na temperaturi blizu apsolutne nule.

Cijeli sistem postavljen je u posebno izgrađenu čeličnu konstrukciju na udaljenom ostrvu Elugelab.

Eksplozija izbrisala ostrvo

Detonacija je izvedena tačno u 7:15 sati po lokalnom vremenu. Vatrena kugla, čiji je prečnik premašio pet kilometara, podigla se u nebo za svega nekoliko sekundi. Oblak u obliku gljive probio je stratosferu i dostigao visinu veću od 40 kilometara, dok se proširio na širinu veću od 160 kilometara.

Posljedice na tlu bile su razorne. Ostrvo Elugelab potpuno je uništeno, a na njegovom mjestu ostao je podvodni krater prečnika oko 1,9 kilometara i dubine veće od 50 metara. Radioaktivna prašina i talog zahvatili su okolna ostrva i okean.

Otkriće novih hemijskih elemenata

Test “Ivy Mike” imao je i značajan naučni rezultat. Analizom radioaktivnih ostataka i filtera aviona koji su letjeli kroz rubove oblaka, naučnici predvođeni Albertom Ghiorsom otkrili su dva nova hemijska elementa.

Riječ je o ajnštajniju, s atomskim brojem 99, i fermiju, s atomskim brojem 100. Nastali su intenzivnim hvatanjem neutrona tokom nuklearne eksplozije.

Uspjeh američkog testa potvrdio je teorijska predviđanja fizičara, ali je istovremeno podstakao Sovjetski Savez da ubrza razvoj vlastitog termonuklearnog programa.

U narednim godinama obje supersile uspjele su razviti i umanjiti fuzionu tehnologiju kako bi je prilagodile strateškim bombarderima i interkontinentalnim balističkim raketama. Time je započela nova faza nuklearne utrke, u kojoj su nastajali arsenali s razornom moći kakva do tada nije bila poznata.